Ինչպես գիտենք, Արցախի Հանրապետության կառավարությունը, ընդառաջելով փոքր հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման և շահագործման հետ կապված հանրության շրջանում ծագած մտահոգություններին, 2020թ. փետրվարի 4-ին ձևավորել էր մասնագիտական հանձնաժողով, որն իր մեկ ամսվա աշխատանքն ամփոփել էր համապատասխան արձանագրության մեջ:Ստորև ներկայացվում է արձանագրությունը՝

 

 

ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

 

Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա             ՓՀԷԿ-երի ազդեցությունն ուսումնասիրող հանձնաժողովի

 

 

28 փետրվարի 2020թ.                                                                 ք.Ստեփանակերտ

 

 

Արցախի Հանրապետությունում ՓՀԷԿ-երի ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է՝ ուսումնասիրել, վերլուծել և գնահատել Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա ՓՀԷԿ-երի համալիր ազդեցությունը, ՓՀԷԿ-երի գործունեության՝ բնապահպանական օրենսդրության, ինչպես նաև միջազգային չափանիշներին համապատասխանությունը և ոլորտի բարելավման, այդ թվում արդյունավետ մշտադիտարկմանն ուղղված առաջարկությունների ներկայացումը:

ԱՀ պետական նախարարի հրամանով ստեղծվել է Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա ՀԷԿ-երի ազդեցությունն ուսումնասիրող հանձնաժողով հետևյալ կազմով՝

 

Ալեքսանդր Գասպարյան ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարի տեղակալ (հանձնաժողովի համանախագահ)
Վիլեն Սաֆարյան ԱՀ ԱԺ պատգամավոր (հանձնաժողովի համանախագահ)
Արմեն Թովմասյան ԱՀ էկոնոմիկայի և արտադրական ենթակառուցվածքների նախարարության աշխատակազմի իրավաբանական բաժնի պետ
Անդրեյ Մուսայելյան ԱՀ հանրային ծառայությունները և տնտեսական մրցակցությունը կարգավորող պետական հանձնաժողովի հանրային ծառայությունների կարգավորման վարչության պետ
Արամ Գրիգորյան ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության ջրային ռեսուրսների կառավարման գործակալության հարավային ջրավազանային տարածքային կառավարման բաժնի պետ
Հովհաննես Պողոսյան ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության ջրային ռեսուրսների կառավարման գործակալության կադաստրի վարման և մոնիտորինգի բաժնի գլխավոր մասնագետ
Արծրուն Թամրազյան «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ Էլեկտրոէներգիայի հաշվառման համալիրների սպասարկման բաժնի պետ
Կարեն Համբարձումյան «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ ավագ ճարտարագետ
Թորգոմ Մադոյան Էներգետիկայի, շրջակա միջավայրի ճարտարագիտական պաշտպանության ոլորտի մասնագետ, ԱՊՀ վաստակավոր էներգետիկ
Բենյամին Զաքարյան Աշխարհագրական գիտությունների թեկնածու, հիդրոլոգիայի գծով միջազգային փորձագետ
Արմեն Աղայան Հասարակական ներկայացուցիչ
Տիգրան Կյուրեղյան Հասարակական ներկայացուցիչ
Արեգ Հարությունյան Հասարակական ներկայացուցիչ

 

Հանձնաժողովի խնդիրներն են՝

1.Գնահատել շրջակա միջավայրի վրա Շահումյանի շրջանում կառուցվող (ներկայումս շինարարությունը կասեցված) ՓՀԷԿ-երի և դրանց, արդեն իսկ գործող ՓՀԷԿ-երի հետ միասին, հավաքական գործունեության հնարավոր բնապահպանական ազդեցության աստիճանը, ինչպես նաև դրանց նախագծման և կառուցման համապատասխանությունը բնապահպանական օրենսդրության պահանջներին:

2.Գնահատել շրջակա միջավայրի վրա Շահումյանի շրջանում գործող ՓՀԷԿ-երի և դրանց, կառուցվող (ներկայումս շինարարությունը կասեցված) ՓՀԷԿ-երի հետ միասին, հավաքական գործունեության հնարավոր բնապահպանական ազդեցության աստիճանը, հետևանքների վերլուծման ամբողջականությունը և ստույգությունը, այդ հետևանքների նվազեցման համար նախատեսված միջոցառումների բավարարությունը ինչպես շահագործման ընթացքում, այնպես էլ արտակարգ իրավիճակների ժամանակ:

3.Գնահատել Շահումյանի շրջանում գործող ՓՀԷԿ-երի կառուցման և գործունեության համապատասխանությունը բնապահպանական օրենսդրության պահանջներին:

4.Հնարավորության դեպքում ուսումնասիրել և գնահատել  Քաշաթաղի և Մարտակերտի շրջաններում շահագործվող ՓՀԷԿ-երի ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա և դրա վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև ՓՀԷԿ-երի կառուցման և ընթացիկ գործունեության համապատասխանությունը բնապահպանական օրենսդրության պահանջներին:

5.Հնարավորության դեպքում ուսումնասիրել նախ Շահումյանի, իսկ հետո նաև մյուս շրջաններում խոշոր գետերի ավազանների հիդրոէներգետիկ ներուժը և ներկայացնել առաջարկություններ ոլորտի զարգացման տեսլականի, առաջնահերթությունների և սահմանափակումների վերաբերյալ:

6.Ուսումնասիրության արդյունքներով հանձնաժողովը կազմում է եզրակացություն, որում պետք է ներառվեն ՓՀԷԿ-երի կառուցման, շահագործման (գործող ՓՀԷԿ-երի մասով) և նախատեսվող գործունեության (կառուցվող ՓՀԷԿ-երի մասով)՝ շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության, բնապահպանական օրենսդրության պահանջների հնարավոր խախտումների, դրանց պատճառների մասին ամփոփ տեղեկություններ, ինչպես նաև ոլորտի բարելավման և ի հայտ եկած բացասական հետևանքների վերացման մասին առաջարկություններ:

7.Հանձնաժողովը աշխատանքներն իրականացնում է հրապարակայնության և թափանցիկության սկզբունքների հիման վրա՝ պահպանելով գաղտնի տեղեկություններին ներկայացվող օրենսդրության պահանջները: Հանձնաժողովի յուրաքանչյուր անդամ իրավունք ունի ստանալ ՓՀԷԿ-֊երի հետ կապված ողջ տեղեկատվությունը, ինչպես նաև հրապարակել այն, բացառությամբ գաղտնիք պարունակող տեղեկությունների։

Հանձնաժողովի կողմից 03.02.-08.02.2020թ. ժամանակահատվածում ուսումնասիրություններ են իրականացվել Շահումյանի շրջանում՝ կառուցվող (ներկայումս շինարարությունը կասեցված) և գործող ՓՀԷԿ-երի հավաքական գործունեության հնարավոր ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա գնահատելու նպատակով:

17.02.-28.02.2020թ. հանձնաժողովն ուսումնասիրել է ՓՀԷԿ-երի վերաբերյալ փաստաթղթերը, որից հետո շարունակել է աշխատանքները Քաշաթաղի և Մարտակերտի շրջանների ՓՀԷԿ-երի տարածքներում։

Հանձնաժողովն ուսումնասիրել է ՓՀԷԿ-երի լիցենզիաների և թույլտվությունների հետ կապված փաստաթղթաշրջանառությունը, ծանոթացել է գործող օրենսդրական և ենթաօրենսդրական ակտերին:

ԼՂՀ կառավարության 2008թ. մայիսի 13-ի N362 որոշմամբ հաստատվել է  «ԼՂՀ ջրային պաշարների յուրացում» հանրապետական նպատակային ծրագիրը, որի նպատակն է էլեկտրաէներգետիկայի ոլորտի զարգացումը՝ Արցախի Հանրապետության էներգետիկ անկախությունը և ազգային անվտանգությունն ապահովումն է:

Ծրագրով նախատեսվում էր Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքով անցնող գետերի վրա փոքր հիդրոէլեկտրակայանների համակարգի կառուցում և հետագա շահագործում կանխատեսելով ստանալ 350 մլն կվտ էլեկտրաէներգիա:

Ներկա դրությամբ Արցախի Հանրապետության տարածքում գործում է 1 ՀԷԿ (Սարսանգ ՀԷԿ) միջին հզորությամբ, 31 փոքր հիդրոէլեկտրակայան՝ 184,936 կվտ ընդհանուր հզորությամբ,  կառուցման փուլում է գտնվում 12 ՓՀԷԿ՝ 51,05 կվտ, ինչպես նաև նախատեսված է ևս 4 ՓՀԷԿ-ի կառուցում՝ 16,4 կվտ հզորությամբ:

ՓՀԷԿ-երի առկայությունը և շահագործումն անխուսափելի է, սակայն պետք է պահպանվեն բնապահպանական բոլոր պահանջները և իրականացվեն հսկողության և վերահսկողության հնարավոր միջոցառումները։ Պետք է հասկանալ, որ նման ձևով էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը համարվում է բնությանը առավել քիչ վնաս հասցնող ձևերից մեկը։

Առաջադրված խնդիրը նեղ բնապահպանական չափանիշներով դիտարկելը չի կարող բերել ստեղծված իրավիճակի լիարժեք և ճիշտ գնահատականին։ Հարցին անհրաժեշտ է մոտենալ համալիր, հաշվի առնելով բնապահպանական, էներգետիկ, սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական բաղադրիչները։ Անհրաժեշտ է լավագույնս կիրառել տնտեսվարողի սոցիալական պատասխանատվության ինստիտուտը, ինչը պետք է որ նպաստի Քաշաթաղի և Շահումյանի շրջանների բնակեցմանը։

2018-2019թթ. ընթացքում ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարության կողմից կատարվել են բավականին աշխատանքներ ՓՀԷԿ-երի կողմից օգտագործվող ջրի քանակի և գետերում ջրի քանակի որոշման, էկոլոգիական թողքի հաշվարկման ուղղությամբ:

Բնապահպանական վերահսկողության մասով ՓՀԷԿ-երի գործունեությունը կարգավորելու նպատակով ԱՀ կառավարության 2019 թվականի մարտի 15-ի «Արցախի Հանրապետության փոքր հիդրոէլեկտրակայանների ջրաչափական մշտադիտարկման կենտրոնացված համակարգի ներդրման միջոցառումների 2019 թվականի ծրագիրը հաստատելու մասին» N164-Ա որոշմամբ հաստատված ծրագրի շրջանակներում ներդրվել է «Locator-SCADA» մշտադիտարկման կենտրոնացված համակարգ, որն իրենից ներկայացնում է էներգետիկ ռեսուրսների հեռուստաչափական տվյալների (ճնշում, հոսք, մակարդակ և այլն) դիտարկման և վերլուծության առցանց բազմաօգտատերային համակարգ:

Նշված ծրագրի շրջանակներում ջրաչափական սարքեր ներկա դրությամբ տեղադրված են 25 ջրաչափ և 21 հատ մակարդակաչափ:

Չարաշահումներն ու խախտումները վերացնելու, ոչ արդյունավետ, ավանդական ջրօգտագործումից ժառանգած և ընթացիկ գործունեության արդյունքում հյուծված ջրային ռեսուրսների ոլորտը շտկելու նպատակով ԱՀ ջրային օրենսգրքում կատարվում են փոփոխություններ և լրացումներ:

Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննության արդյունավետ իրականացման նպատակով նախարարության կազմում 2020 թվականին ստեղծվել է «Բնապահպանական փորձաքննություն և լաբորատոր հետազոտություն» ՊՈԱԿ-ը:

Նախարարության բնապահպանական և ընդերքի պետական տեսչության կողմից ՓՀԷԿ-երում կատարվում են ամենամսյա պլանային ստուգումներ՝ էկոլոգիական թողքերը վերահսկելու նպատակով: Կատարված աշխատանքների արդյունքում ՓՀԷԿ-երում ձկնանցարանները համապատասխանեցվել են ձկանցարանի կառուցմանը ներկայացվող պահանջներին: «Կայծաղբյուր-2» ՓՀԷԿ-ի պատվարում ձկնանցարանը կառուցված է նոր տիրոլի մեթոդով:

Սակայն դրական արդյունքների հետ միաժամանակ անհրաժեշտ է նշել, որ վերջին 40 տարիների ընթացքում չի իրականացվել գետերում ջրի քանակական մոնիթորինգ, բացառությամբ 2 ջրաօդերևութաբանական կայանների, վերականգնված չեն նախկին  ջրաօդերևութաբանական դիտարման համակարգը:

Թարթառ գետի հոսքի վերլուծության և գնահատման արդյունքը ցույց է տալիս, որ վերջին 40 տարվա ընթացքում տեղի է ունեցել գետային հոսքի նվազում 7-10 %-ով:

Հիմք ընդունելով վերջին 40 տարվա Թարթառ գետի հոսքի նվազման տենդենցը կարելի է եզրակացնել, որ Արցախի Հանրապետության մյուս գետերում նույնպես տեղի է ունեցել գետային հոսքի նվազում:

Աղավնո և Հոչանց գետերի ծանրաբեռնվածությունը դերիվացիոն խողովակներով կազմում է 40% ավելի, իսկ գետերի հունի միջով անցնող ՀԷԿ-երի դերիվացիոն խողովակների հատվածները խախտում են գետերի հունային և հիդրոլոգիական պրոցեսները:

Որոշ գետերի ՓՀԷԿ-երի դերիվացիոն խողովակների ռեկուլտիվացիոն աշխատանքները թերի են իրականացվել, ինչի արդյունքում հնարավոր չէ ձախ ափից գետին մոտենալ, ինչպես նաև գետերի հունը  չի մաքրվել շինարարության ընթացքում հատված ծառերից:

Հանձնաժողովը նպատակահարմար է գտնում առանձնացնել հետևյալ կարևոր առաջնահերթությունները.

  1. Արցախի Հանրապետության ջրային ռեսուրսների բնապահպանական խնդիրների լուծման համար առաջնահերթ անհրաժեշտ է.

Կազմել ջրավազանային կառավարման պլաններ, ԱՀ տարանջատելով ջրավազանային կառավարման տարածքների՝ համաձայն ԱՀ ջրային օրենսգրքի: Ջրավազանային կառավարման պլանները կազմել 1.5 տարվա ընթացքում սկսած 2020թ.-ի 4-րդ եռամսյակից,

Կազմել կառավարման պլանների բովանդակությունը և հաստատել ԱՀ կառավարության որոշմամբ՝ 2020թ –ի առաջին կիսամյակին:

Ջրային ռեսուսների արդյունավետ կառավարման և օգտագործման համար առաջնահերթ անհրաժեշտ է ԱՀ-ում նախկին ջրաօդերևութաբանական ցանցը վերականգնել: Ջրաօդերևութաբանական ցանցը վերականգնումը սկսել 2020թ.-ին և աշխատանքները իրականացնել 1 տարվա ընթացքում:

 

  1. Հաշվի առնելով վերջին 40 տարվա ընթացքում գետային հոսքի նվազումը անհրաժաեշտ է ԱՀ գետերի և նրա վտակների վրա գտնվող բոլոր գործող և կառուցվող ՓՀԷԿ-երի թույլտվություններում 2 ամսվա ընթացքում վերանայել հիդրոլոգիական տվյալները հաշվի առնելով գետային հոսքի նվազումը՝ մինչև 10%։

 

  1. Մինչև ջրավազանային կառավարման պլանների ընդունումը 3-ամսյա ընթացքում վերանայել կառուցվող ՓՀԷԿ-երի ջրօգտագործման թույլտվությունները և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննությունները՝ հաշվի առնելով նոր ընդունված օրենսդրության պահանջները և գետերի հոսքի վերաբերյալ ներկա փաստական տվյալները:

 

  1. Արցախի Հանրապետության գործող, կառուցվող և նախագծվող ՓՀԷԿ-երի գետերում էկոլոգիական (բնապահպանական) հոսքը պահպանելու համար 6 ամսվա ընթացքում անհրաժեշտ է.

գետի հունի ամբողջապես ՓՀԷԿ –ի ջրընդունիչի պատվարի  ձկնանցուղու վրա տեղադրել տեսախցիկ և օնլայն մակադակաչափ՝ գծանշելով էկոլոգիական հոսքի մակարդակը, որի հասանելիությունը կապահովի լիազոր մարմնին։

  1. ԱՀ գետերի վրա կառուցված ՓՀԷԿ-երը համարվում են իրար անմիջական հաջորդող, գետերի որոշակի հատվածներում հոսում է միայն էկոլոգիական հոսքը, իսկ տվյալ գետահատածքում գետերը ծանրաբեռնված են: Ջրավազանային կառավարման  պլանների ընդունելուց հետո վերանայել բոլոր ջրօգտագործման թույլտվությունները:

 

 

 


 

2020թվականի փետրվարին  ստեղծված Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա    ՓՀԷԿ-երի ազդեցությունն ուսումնասիրող հանձնաժողովի արձանագրության մեջ տեղ գտած համապարփակ առաջարկությունները կյանքի կոչելու համար, համաձայն  Արցախի Հանրապետության կառավարության  2020 թվականի մարտի 17-ի N168-Ա որոշման,  ստեղծվել էր աշխատանքային խումբ հետևյալ կազմով՝

 

Արցախի Հանրապետության պետական նախարար                 Գրիգորի Իգորի Մարտիրոսյան

 

ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների

նախարարի   տեղակալ՝                                                                     Ալեքսանդր Էդուարդի Գասպարյան

 

Արցախի Հանրապետության ազգային ժողովի պատգամավոր՝      Վիլեն   Սաֆարի    Սաֆարյան

 

Արցախի Հանրապետության գյուղատնտեսության նախարարի

տեղակալ՝                                                                                        Համլետ Սլավայի Ապրեսյան

 

Արցախի Հանրապետության  պետական նախարարի աշխատա-

կազմի  տարածքային  կառավարման  վարչության պետի

պաշտոնակատար՝                                                                                                   Մհեր Մուրադի  Օհանյան

 

ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների  նախարարության

աշխատակազմի  բնական ռեսուրսների թափոնների և մթնոլորտ

արտանետումների  կառավարման գործակալության պետ՝                  Աշոտ  Միքայելի Հարությունյան

 

Արցախի Հանրապետության   էկոնոմիկայի և արտադրական

ենթակառուցվածքների  նախարարության աշխատակազմի

էներգետիկայի պետական տեսչության պետ՝                                       Կարեն Միքայելի  Բաղդասարյան

 

Արցախի Հանրապետության  քաղաքաշինության

նախարարության աշխատակազմի քաղաքաշինական

պետական տեսչության պետ՝                                                                Դավիթ  Արմենի  Ավանեսյան

 

Արցախի Հանրապետության  հանրային ծառայությունները

և տնտեսական մրցակցությունը կարգավորող պետական

հանձնաժողովի հանրային  ծառայությունների կարգավորման

վարչության պետ՝                                                                                       Անդրեյ Վլադիմիրի Մուսայելյան

 

«Բնապահպանական փորձաքննություն և լաբորատոր

Հետազոտություն»պետական ոչ առևտրային կազմակերպու-

թյան տնօրեն ՝                                                                                                  Կարեն Ռաֆիկի Թովմասյան

 

 

 

 

Արցախի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների

պետական ծառայության քաղաքացիական պաշտպանու-

թյան աղետների հետևանքների  վերացման  շտաբի օպերա-

տիվ կառավարման բաժնի պետ ՝                                                             Կարեն Առնոլդի Ավետիսյան

 

 

«ԼՂՀ  հիդրոօդերևութաբանական  և մոնիթորինգի պետական

ծառայություն ոչ առևտրային կազմակերպության տնօրեն                         Իգոր  Լազարի Հարությունյան

 

                             

 

Հանձնաժողովի աշխատանքները, համավարակի հետ կապված, ժամանակավորապես   կասեցվել էր:

Ս.թ. ապրիլի 23-ին Արցախի Հանրապետության պետական նախարար Գրիգորի Մարտիրոսյանը խորհրդակցություն է հրավիրել աշխատանքային խմբի անդամների հետ, որի ընթացքում նախանշվել են աշխատանքները կատարելու հիմնական ուղղությունները և կատարման ժամկետները: Հաշվի առնելով հարցի կարևորությունը՝ Գ. Մարտիրոսյանը հանձնարարել է հրապարակել շրջակա միջավայրի վրա փոքր հիդրոէլեկտրակայանների ազդեցությունն ուսումնասիրող հանձնաժողովի ամփոփիչ արձանագրությունը և, այն որակելով որպես ուղեցույց աշխատանքային խմբի համար, ևս մեկ անգամ վերահաստատել Արցախի Հանրապետության կառավարության հաստատակամությունը՝ կյանքի կոչել արձանագրության մեջ ներառված առաջարկությունները, վերացնել թերություններն ու խախտումները, ապահովել բնապահպանական օրենսդրության պահանջների անշեղ կատարումը:

Ստորև ներկայացվում է շրջակա միջավայրի վրա փոքր հիդրոէլեկտրակայանների ազդեցությունն ուսումնասիրող հանձնաժողովի ամփոփիչ արձանագրությունը՝

 

  1. Հաշվի առնելով, որ վերջին 40 տարվա ընթացքում Արցախի Հանրապետության գետերում գետային հոսքը նվազել է մինչև 10%-ով, անհրաժեշտ է 3 ամսվա ընթացքում գործող և կառուցվող փոքր հիդրոէլեկտրակայանների թույլտվություններում վերանայել հիդրոլոգիական տվյալները, ինչպես նաև՝ նոր կառուցվող փոքր հիդրոէլեկտրակայանների դեպքում, ջրօգտագործման թույլտվությունները և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման փորձաքննությունները.
  2. Գետերում էկոլոգիական հոսքը պահպանելու համար 6 ամսվա ընթացքում փոքր հիդրոէլեկտրակայանների ջրընդունիչի պատվարի ձկնանցուղու վրա տեղադրել տեսախցիկ և օնլայն մակարդակաչափ՝ գծանշելով էկոլոգիական հոսքի մակարդակը.
  3. Իրականացնել նախապատրաստական աշխատանքներ՝ 2020թ. 3-րդ կամ 4-րդ եռամսյակից Արցախի Հանրապետության ջրաօդերևութաբանական ցանցի վերականգնման գործընթացը սկսելու համար.
  4. 2020թ. մայիս-հունիս ամիսներին կազմել կառավարման պլանների բովանդակությունը և ներկայացնել ԱՀ կառավարության հաստատմանը.
  5. Իրականացնել նախապատրաստական աշխատանքներ՝ 2020թ. 4-րդ եռամսյակից Արցախի Հանրապետության գետերի ջրավազանային կառավարման պլանների մշակման գործընթացը սկսելու համար:

Ինչ վերաբերում է շինարարությունը վերսկսված նոր կառուցվող փոքր հիդրոէլեկտրակայաններին, ապա դրանց շինարարությանը զուգընթաց պետք է ընթանա հնարավորինս սեղմ ժամկետում ջրօգտագործման թույլտվությունները և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման փորձաքննությունները վերանայելու գործընթացը, իսկ բուն շինարարությունը պետք է ընթանա այն կոնստրուկտիվ հատվածներում, որոնք նշված թույլտվությունները և փորձաքննությունները վերանայելու արդյունքում ակնհայտ է, որ փոփոխության չեն ենթարկվի:

 

 

 

 


 

 

Ինչպես գիտենք, Արցախի Հանրապետության կառավարությունը, ընդառաջելով փոքր հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման և շահագործման հետ կապված հանրության շրջանում ծագած մտահոգություններին, 2020թ. փետրվարի 4-ին ձևավորել էր մասնագիտական հանձնաժողով, որն իր մեկ ամսվա աշխատանքն ամփոփել էր համապատասխան արձանագրության մեջ:Ստորև ներկայացվում է արձանագրությունը՝

 

 

ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

 

Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա     ՓՀԷԿ-երի ազդեցությունն ուսումնասիրող հանձնաժողովի

 

 

28 փետրվարի 2020թ.                                                                                                                                                            ք.Ստեփանակերտ

 

 

Արցախի Հանրապետությունում ՓՀԷԿ-երի ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է՝ ուսումնասիրել, վերլուծել և գնահատել Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա ՓՀԷԿ-երի համալիր ազդեցությունը, ՓՀԷԿ-երի գործունեության՝ բնապահպանական օրենսդրության, ինչպես նաև միջազգային չափանիշներին համապատասխանությունը և ոլորտի բարելավման, այդ թվում արդյունավետ մշտադիտարկմանն ուղղված առաջարկությունների ներկայացումը:

ԱՀ պետական նախարարի հրամանով ստեղծվել է Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա ՀԷԿ-երի ազդեցությունն ուսումնասիրող հանձնաժողով հետևյալ կազմով՝

 

Ալեքսանդր Գասպարյան ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարի տեղակալ (հանձնաժողովի համանախագահ)
Վիլեն Սաֆարյան ԱՀ ԱԺ պատգամավոր (հանձնաժողովի համանախագահ)
Արմեն Թովմասյան ԱՀ էկոնոմիկայի և արտադրական ենթակառուցվածքների նախարարության աշխատակազմի իրավաբանական բաժնի պետ
Անդրեյ Մուսայելյան ԱՀ հանրային ծառայությունները և տնտեսական մրցակցությունը կարգավորող պետական հանձնաժողովի հանրային ծառայությունների կարգավորման վարչության պետ
Արամ Գրիգորյան ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության ջրային ռեսուրսների կառավարման գործակալության հարավային ջրավազանային տարածքային կառավարման բաժնի պետ
Հովհաննես Պողոսյան ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության ջրային ռեսուրսների կառավարման գործակալության կադաստրի վարման և մոնիտորինգի բաժնի գլխավոր մասնագետ
Արծրուն Թամրազյան «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ Էլեկտրոէներգիայի հաշվառման համալիրների սպասարկման բաժնի պետ
Կարեն Համբարձումյան «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ ավագ ճարտարագետ
Թորգոմ Մադոյան Էներգետիկայի, շրջակա միջավայրի ճարտարագիտական պաշտպանության ոլորտի մասնագետ, ԱՊՀ վաստակավոր էներգետիկ
Բենյամին Զաքարյան Աշխարհագրական գիտությունների թեկնածու, հիդրոլոգիայի գծով միջազգային փորձագետ
Արմեն Աղայան Հասարակական ներկայացուցիչ
Տիգրան Կյուրեղյան Հասարակական ներկայացուցիչ
Արեգ Հարությունյան Հասարակական ներկայացուցիչ

 

Հանձնաժողովի խնդիրներն են՝

1.Գնահատել շրջակա միջավայրի վրա Շահումյանի շրջանում կառուցվող (ներկայումս շինարարությունը կասեցված) ՓՀԷԿ-երի և դրանց, արդեն իսկ գործող ՓՀԷԿ-երի հետ միասին, հավաքական գործունեության հնարավոր բնապահպանական ազդեցության աստիճանը, ինչպես նաև դրանց նախագծման և կառուցման համապատասխանությունը բնապահպանական օրենսդրության պահանջներին:

2.Գնահատել շրջակա միջավայրի վրա Շահումյանի շրջանում գործող ՓՀԷԿ-երի և դրանց, կառուցվող (ներկայումս շինարարությունը կասեցված) ՓՀԷԿ-երի հետ միասին, հավաքական գործունեության հնարավոր բնապահպանական ազդեցության աստիճանը, հետևանքների վերլուծման ամբողջականությունը և ստույգությունը, այդ հետևանքների նվազեցման համար նախատեսված միջոցառումների բավարարությունը ինչպես շահագործման ընթացքում, այնպես էլ արտակարգ իրավիճակների ժամանակ:

3.Գնահատել Շահումյանի շրջանում գործող ՓՀԷԿ-երի կառուցման և գործունեության համապատասխանությունը բնապահպանական օրենսդրության պահանջներին:

4.Հնարավորության դեպքում ուսումնասիրել և գնահատել  Քաշաթաղի և Մարտակերտի շրջաններում շահագործվող ՓՀԷԿ-երի ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա և դրա վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև ՓՀԷԿ-երի կառուցման և ընթացիկ գործունեության համապատասխանությունը բնապահպանական օրենսդրության պահանջներին:

5.Հնարավորության դեպքում ուսումնասիրել նախ Շահումյանի, իսկ հետո նաև մյուս շրջաններում խոշոր գետերի ավազանների հիդրոէներգետիկ ներուժը և ներկայացնել առաջարկություններ ոլորտի զարգացման տեսլականի, առաջնահերթությունների և սահմանափակումների վերաբերյալ:

6.Ուսումնասիրության արդյունքներով հանձնաժողովը կազմում է եզրակացություն, որում պետք է ներառվեն ՓՀԷԿ-երի կառուցման, շահագործման (գործող ՓՀԷԿ-երի մասով) և նախատեսվող գործունեության (կառուցվող ՓՀԷԿ-երի մասով)՝ շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության, բնապահպանական օրենսդրության պահանջների հնարավոր խախտումների, դրանց պատճառների մասին ամփոփ տեղեկություններ, ինչպես նաև ոլորտի բարելավման և ի հայտ եկած բացասական հետևանքների վերացման մասին առաջարկություններ:

7.Հանձնաժողովը աշխատանքներն իրականացնում է հրապարակայնության և թափանցիկության սկզբունքների հիման վրա՝ պահպանելով գաղտնի տեղեկություններին ներկայացվող օրենսդրության պահանջները: Հանձնաժողովի յուրաքանչյուր անդամ իրավունք ունի ստանալ ՓՀԷԿ-֊երի հետ կապված ողջ տեղեկատվությունը, ինչպես նաև հրապարակել այն, բացառությամբ գաղտնիք պարունակող տեղեկությունների։

Հանձնաժողովի կողմից 03.02.-08.02.2020թ. ժամանակահատվածում ուսումնասիրություններ են իրականացվել Շահումյանի շրջանում՝ կառուցվող (ներկայումս շինարարությունը կասեցված) և գործող ՓՀԷԿ-երի հավաքական գործունեության հնարավոր ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա գնահատելու նպատակով:

17.02.-28.02.2020թ. հանձնաժողովն ուսումնասիրել է ՓՀԷԿ-երի վերաբերյալ փաստաթղթերը, որից հետո շարունակել է աշխատանքները Քաշաթաղի և Մարտակերտի շրջանների ՓՀԷԿ-երի տարածքներում։

Հանձնաժողովն ուսումնասիրել է ՓՀԷԿ-երի լիցենզիաների և թույլտվությունների հետ կապված փաստաթղթաշրջանառությունը, ծանոթացել է գործող օրենսդրական և ենթաօրենսդրական ակտերին:

ԼՂՀ կառավարության 2008թ. մայիսի 13-ի N362 որոշմամբ հաստատվել է  «ԼՂՀ ջրային պաշարների յուրացում» հանրապետական նպատակային ծրագիրը, որի նպատակն է էլեկտրաէներգետիկայի ոլորտի զարգացումը՝ Արցախի Հանրապետության էներգետիկ անկախությունը և ազգային անվտանգությունն ապահովումն է:

Ծրագրով նախատեսվում էր Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքով անցնող գետերի վրա փոքր հիդրոէլեկտրակայանների համակարգի կառուցում և հետագա շահագործում կանխատեսելով ստանալ 350 մլն կվտ էլեկտրաէներգիա:

Ներկա դրությամբ Արցախի Հանրապետության տարածքում գործում է 1 ՀԷԿ (Սարսանգ ՀԷԿ) միջին հզորությամբ, 31 փոքր հիդրոէլեկտրակայան՝ 184,936 կվտ ընդհանուր հզորությամբ,  կառուցման փուլում է գտնվում 12 ՓՀԷԿ՝ 51,05 կվտ, ինչպես նաև նախատեսված է ևս 4 ՓՀԷԿ-ի կառուցում՝ 16,4 կվտ հզորությամբ:

ՓՀԷԿ-երի առկայությունը և շահագործումն անխուսափելի է, սակայն պետք է պահպանվեն բնապահպանական բոլոր պահանջները և իրականացվեն հսկողության և վերահսկողության հնարավոր միջոցառումները։ Պետք է հասկանալ, որ նման ձևով էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը համարվում է բնությանը առավել քիչ վնաս հասցնող ձևերից մեկը։

Առաջադրված խնդիրը նեղ բնապահպանական չափանիշներով դիտարկելը չի կարող բերել ստեղծված իրավիճակի լիարժեք և ճիշտ գնահատականին։ Հարցին անհրաժեշտ է մոտենալ համալիր, հաշվի առնելով բնապահպանական, էներգետիկ, սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական բաղադրիչները։ Անհրաժեշտ է լավագույնս կիրառել տնտեսվարողի սոցիալական պատասխանատվության ինստիտուտը, ինչը պետք է որ նպաստի Քաշաթաղի և Շահումյանի շրջանների բնակեցմանը։

2018-2019թթ. ընթացքում ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարության կողմից կատարվել են բավականին աշխատանքներ ՓՀԷԿ-երի կողմից օգտագործվող ջրի քանակի և գետերում ջրի քանակի որոշման, էկոլոգիական թողքի հաշվարկման ուղղությամբ:

Բնապահպանական վերահսկողության մասով ՓՀԷԿ-երի գործունեությունը կարգավորելու նպատակով ԱՀ կառավարության 2019 թվականի մարտի 15-ի «Արցախի Հանրապետության փոքր հիդրոէլեկտրակայանների ջրաչափական մշտադիտարկման կենտրոնացված համակարգի ներդրման միջոցառումների 2019 թվականի ծրագիրը հաստատելու մասին» N164-Ա որոշմամբ հաստատված ծրագրի շրջանակներում ներդրվել է «Locator-SCADA» մշտադիտարկման կենտրոնացված համակարգ, որն իրենից ներկայացնում է էներգետիկ ռեսուրսների հեռուստաչափական տվյալների (ճնշում, հոսք, մակարդակ և այլն) դիտարկման և վերլուծության առցանց բազմաօգտատերային համակարգ:

Նշված ծրագրի շրջանակներում ջրաչափական սարքեր ներկա դրությամբ տեղադրված են 25 ջրաչափ և 21 հատ մակարդակաչափ:

Չարաշահումներն ու խախտումները վերացնելու, ոչ արդյունավետ, ավանդական ջրօգտագործումից ժառանգած և ընթացիկ գործունեության արդյունքում հյուծված ջրային ռեսուրսների ոլորտը շտկելու նպատակով ԱՀ ջրային օրենսգրքում կատարվում են փոփոխություններ և լրացումներ:

Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննության արդյունավետ իրականացման նպատակով նախարարության կազմում 2020 թվականին ստեղծվել է «Բնապահպանական փորձաքննություն և լաբորատոր հետազոտություն» ՊՈԱԿ-ը:

Նախարարության բնապահպանական և ընդերքի պետական տեսչության կողմից ՓՀԷԿ-երում կատարվում են ամենամսյա պլանային ստուգումներ՝ էկոլոգիական թողքերը վերահսկելու նպատակով: Կատարված աշխատանքների արդյունքում ՓՀԷԿ-երում ձկնանցարանները համապատասխանեցվել են ձկանցարանի կառուցմանը ներկայացվող պահանջներին: «Կայծաղբյուր-2» ՓՀԷԿ-ի պատվարում ձկնանցարանը կառուցված է նոր տիրոլի մեթոդով:

Սակայն դրական արդյունքների հետ միաժամանակ անհրաժեշտ է նշել, որ վերջին 40 տարիների ընթացքում չի իրականացվել գետերում ջրի քանակական մոնիթորինգ, բացառությամբ 2 ջրաօդերևութաբանական կայանների, վերականգնված չեն նախկին  ջրաօդերևութաբանական դիտարման համակարգը:

Թարթառ գետի հոսքի վերլուծության և գնահատման արդյունքը ցույց է տալիս, որ վերջին 40 տարվա ընթացքում տեղի է ունեցել գետային հոսքի նվազում 7-10 %-ով:

Հիմք ընդունելով վերջին 40 տարվա Թարթառ գետի հոսքի նվազման տենդենցը կարելի է եզրակացնել, որ Արցախի Հանրապետության մյուս գետերում նույնպես տեղի է ունեցել գետային հոսքի նվազում:

Աղավնո և Հոչանց գետերի ծանրաբեռնվածությունը դերիվացիոն խողովակներով կազմում է 40% ավելի, իսկ գետերի հունի միջով անցնող ՀԷԿ-երի դերիվացիոն խողովակների հատվածները խախտում են գետերի հունային և հիդրոլոգիական պրոցեսները:

Որոշ գետերի ՓՀԷԿ-երի դերիվացիոն խողովակների ռեկուլտիվացիոն աշխատանքները թերի են իրականացվել, ինչի արդյունքում հնարավոր չէ ձախ ափից գետին մոտենալ, ինչպես նաև գետերի հունը  չի մաքրվել շինարարության ընթացքում հատված ծառերից:

Հանձնաժողովը նպատակահարմար է գտնում առանձնացնել հետևյալ կարևոր առաջնահերթությունները.

  1. Արցախի Հանրապետության ջրային ռեսուրսների բնապահպանական խնդիրների լուծման համար առաջնահերթ անհրաժեշտ է.

Կազմել ջրավազանային կառավարման պլաններ, ԱՀ տարանջատելով ջրավազանային կառավարման տարածքների՝ համաձայն ԱՀ ջրային օրենսգրքի: Ջրավազանային կառավարման պլանները կազմել 1.5 տարվա ընթացքում սկսած 2020թ.-ի 4-րդ եռամսյակից,

Կազմել կառավարման պլանների բովանդակությունը և հաստատել ԱՀ կառավարության որոշմամբ՝ 2020թ –ի առաջին կիսամյակին:

Ջրային ռեսուսների արդյունավետ կառավարման և օգտագործման համար առաջնահերթ անհրաժեշտ է ԱՀ-ում նախկին ջրաօդերևութաբանական ցանցը վերականգնել: Ջրաօդերևութաբանական ցանցը վերականգնումը սկսել 2020թ.-ին և աշխատանքները իրականացնել 1 տարվա ընթացքում:

 

  1. Հաշվի առնելով վերջին 40 տարվա ընթացքում գետային հոսքի նվազումը անհրաժաեշտ է ԱՀ գետերի և նրա վտակների վրա գտնվող բոլոր գործող և կառուցվող ՓՀԷԿ-երի թույլտվություններում 2 ամսվա ընթացքում վերանայել հիդրոլոգիական տվյալները հաշվի առնելով գետային հոսքի նվազումը՝ մինչև 10%։

 

  1. Մինչև ջրավազանային կառավարման պլանների ընդունումը 3-ամսյա ընթացքում վերանայել կառուցվող ՓՀԷԿ-երի ջրօգտագործման թույլտվությունները և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննությունները՝ հաշվի առնելով նոր ընդունված օրենսդրության պահանջները և գետերի հոսքի վերաբերյալ ներկա փաստական տվյալները:

 

  1. Արցախի Հանրապետության գործող, կառուցվող և նախագծվող ՓՀԷԿ-երի գետերում էկոլոգիական (բնապահպանական) հոսքը պահպանելու համար 6 ամսվա ընթացքում անհրաժեշտ է.

գետի հունի ամբողջապես ՓՀԷԿ –ի ջրընդունիչի պատվարի  ձկնանցուղու վրա տեղադրել տեսախցիկ և օնլայն մակադակաչափ՝ գծանշելով էկոլոգիական հոսքի մակարդակը, որի հասանելիությունը կապահովի լիազոր մարմնին։

  1. ԱՀ գետերի վրա կառուցված ՓՀԷԿ-երը համարվում են իրար անմիջական հաջորդող, գետերի որոշակի հատվածներում հոսում է միայն էկոլոգիական հոսքը, իսկ տվյալ գետահատածքում գետերը ծանրաբեռնված են: Ջրավազանային կառավարման  պլանների ընդունելուց հետո վերանայել բոլոր ջրօգտագործման թույլտվությունները:

Ինչպես գիտենք, Արցախի Հանրապետության կառավարությունը, ընդառաջելով փոքր հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման և շահագործման հետ կապված հանրության շրջանում ծագած մտահոգություններին, 2020թ. փետրվարի 4-ին ձևավորել էր մասնագիտական հանձնաժողով, որն իր մեկ ամսվա աշխատանքն ամփոփել էր համապատասխան արձանագրության մեջ:Ստորև ներկայացվում է արձանագրությունը՝

 

ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա   ՓՀԷԿ-երի ազդեցությունն ուսումնասիրող հանձնաժողովի

 

28 փետրվարի 2020թ.                                                                                                                                       ք.Ստեփանակերտ

 

Արցախի Հանրապետությունում ՓՀԷԿ-երի ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է՝ ուսումնասիրել, վերլուծել և գնահատել Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա ՓՀԷԿ-երի համալիր ազդեցությունը, ՓՀԷԿ-երի գործունեության՝ բնապահպանական օրենսդրության, ինչպես նաև միջազգային չափանիշներին համապատասխանությունը և ոլորտի բարելավման, այդ թվում արդյունավետ մշտադիտարկմանն ուղղված առաջարկությունների ներկայացումը:

ԱՀ պետական նախարարի հրամանով ստեղծվել է Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա ՀԷԿ-երի ազդեցությունն ուսումնասիրող հանձնաժողով հետևյալ կազմով՝

 

Ալեքսանդր Գասպարյան ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարի տեղակալ (հանձնաժողովի համանախագահ)
Վիլեն Սաֆարյան ԱՀ ԱԺ պատգամավոր (հանձնաժողովի համանախագահ)
Արմեն Թովմասյան ԱՀ էկոնոմիկայի և արտադրական ենթակառուցվածքների նախարարության աշխատակազմի իրավաբանական բաժնի պետ
Անդրեյ Մուսայելյան ԱՀ հանրային ծառայությունները և տնտեսական մրցակցությունը կարգավորող պետական հանձնաժողովի հանրային ծառայությունների կարգավորման վարչության պետ
Արամ Գրիգորյան ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության ջրային ռեսուրսների կառավարման գործակալության հարավային ջրավազանային տարածքային կառավարման բաժնի պետ
Հովհաննես Պողոսյան ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության ջրային ռեսուրսների կառավարման գործակալության կադաստրի վարման և մոնիտորինգի բաժնի գլխավոր մասնագետ
Արծրուն Թամրազյան «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ Էլեկտրոէներգիայի հաշվառման համալիրների սպասարկման բաժնի պետ
Կարեն Համբարձումյան «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ ավագ ճարտարագետ
Թորգոմ Մադոյան Էներգետիկայի, շրջակա միջավայրի ճարտարագիտական պաշտպանության ոլորտի մասնագետ, ԱՊՀ վաստակավոր էներգետիկ
Բենյամին Զաքարյան Աշխարհագրական գիտությունների թեկնածու, հիդրոլոգիայի գծով միջազգային փորձագետ
Արմեն Աղայան Հասարակական ներկայացուցիչ
Տիգրան Կյուրեղյան Հասարակական ներկայացուցիչ
Արեգ Հարությունյան Հասարակական ներկայացուցիչ

 

Հանձնաժողովի խնդիրներն են՝

1.Գնահատել շրջակա միջավայրի վրա Շահումյանի շրջանում կառուցվող (ներկայումս շինարարությունը կասեցված) ՓՀԷԿ-երի և դրանց, արդեն իսկ գործող ՓՀԷԿ-երի հետ միասին, հավաքական գործունեության հնարավոր բնապահպանական ազդեցության աստիճանը, ինչպես նաև դրանց նախագծման և կառուցման համապատասխանությունը բնապահպանական օրենսդրության պահանջներին:

2.Գնահատել շրջակա միջավայրի վրա Շահումյանի շրջանում գործող ՓՀԷԿ-երի և դրանց, կառուցվող (ներկայումս շինարարությունը կասեցված) ՓՀԷԿ-երի հետ միասին, հավաքական գործունեության հնարավոր բնապահպանական ազդեցության աստիճանը, հետևանքների վերլուծման ամբողջականությունը և ստույգությունը, այդ հետևանքների նվազեցման համար նախատեսված միջոցառումների բավարարությունը ինչպես շահագործման ընթացքում, այնպես էլ արտակարգ իրավիճակների ժամանակ:

3.Գնահատել Շահումյանի շրջանում գործող ՓՀԷԿ-երի կառուցման և գործունեության համապատասխանությունը բնապահպանական օրենսդրության պահանջներին:

4.Հնարավորության դեպքում ուսումնասիրել և գնահատել  Քաշաթաղի և Մարտակերտի շրջաններում շահագործվող ՓՀԷԿ-երի ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա և դրա վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև ՓՀԷԿ-երի կառուցման և ընթացիկ գործունեության համապատասխանությունը բնապահպանական օրենսդրության պահանջներին:

5.Հնարավորության դեպքում ուսումնասիրել նախ Շահումյանի, իսկ հետո նաև մյուս շրջաններում խոշոր գետերի ավազանների հիդրոէներգետիկ ներուժը և ներկայացնել առաջարկություններ ոլորտի զարգացման տեսլականի, առաջնահերթությունների և սահմանափակումների վերաբերյալ:

6.Ուսումնասիրության արդյունքներով հանձնաժողովը կազմում է եզրակացություն, որում պետք է ներառվեն ՓՀԷԿ-երի կառուցման, շահագործման (գործող ՓՀԷԿ-երի մասով) և նախատեսվող գործունեության (կառուցվող ՓՀԷԿ-երի մասով)՝ շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության, բնապահպանական օրենսդրության պահանջների հնարավոր խախտումների, դրանց պատճառների մասին ամփոփ տեղեկություններ, ինչպես նաև ոլորտի բարելավման և ի հայտ եկած բացասական հետևանքների վերացման մասին առաջարկություններ:

7.Հանձնաժողովը աշխատանքներն իրականացնում է հրապարակայնության և թափանցիկության սկզբունքների հիման վրա՝ պահպանելով գաղտնի տեղեկություններին ներկայացվող օրենսդրության պահանջները: Հանձնաժողովի յուրաքանչյուր անդամ իրավունք ունի ստանալ ՓՀԷԿ-֊երի հետ կապված ողջ տեղեկատվությունը, ինչպես նաև հրապարակել այն, բացառությամբ գաղտնիք պարունակող տեղեկությունների։

Հանձնաժողովի կողմից 03.02.-08.02.2020թ. ժամանակահատվածում ուսումնասիրություններ են իրականացվել Շահումյանի շրջանում՝ կառուցվող (ներկայումս շինարարությունը կասեցված) և գործող ՓՀԷԿ-երի հավաքական գործունեության հնարավոր ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա գնահատելու նպատակով:

17.02.-28.02.2020թ. հանձնաժողովն ուսումնասիրել է ՓՀԷԿ-երի վերաբերյալ փաստաթղթերը, որից հետո շարունակել է աշխատանքները Քաշաթաղի և Մարտակերտի շրջանների ՓՀԷԿ-երի տարածքներում։

Հանձնաժողովն ուսումնասիրել է ՓՀԷԿ-երի լիցենզիաների և թույլտվությունների հետ կապված փաստաթղթաշրջանառությունը, ծանոթացել է գործող օրենսդրական և ենթաօրենսդրական ակտերին:

ԼՂՀ կառավարության 2008թ. մայիսի 13-ի N362 որոշմամբ հաստատվել է  «ԼՂՀ ջրային պաշարների յուրացում» հանրապետական նպատակային ծրագիրը, որի նպատակն է էլեկտրաէներգետիկայի ոլորտի զարգացումը՝ Արցախի Հանրապետության էներգետիկ անկախությունը և ազգային անվտանգությունն ապահովումն է:

Ծրագրով նախատեսվում էր Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքով անցնող գետերի վրա փոքր հիդրոէլեկտրակայանների համակարգի կառուցում և հետագա շահագործում կանխատեսելով ստանալ 350 մլն կվտ էլեկտրաէներգիա:

Ներկա դրությամբ Արցախի Հանրապետության տարածքում գործում է 1 ՀԷԿ (Սարսանգ ՀԷԿ) միջին հզորությամբ, 31 փոքր հիդրոէլեկտրակայան՝ 184,936 կվտ ընդհանուր հզորությամբ,  կառուցման փուլում է գտնվում 12 ՓՀԷԿ՝ 51,05 կվտ, ինչպես նաև նախատեսված է ևս 4 ՓՀԷԿ-ի կառուցում՝ 16,4 կվտ հզորությամբ:

ՓՀԷԿ-երի առկայությունը և շահագործումն անխուսափելի է, սակայն պետք է պահպանվեն բնապահպանական բոլոր պահանջները և իրականացվեն հսկողության և վերահսկողության հնարավոր միջոցառումները։ Պետք է հասկանալ, որ նման ձևով էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը համարվում է բնությանը առավել քիչ վնաս հասցնող ձևերից մեկը։

Առաջադրված խնդիրը նեղ բնապահպանական չափանիշներով դիտարկելը չի կարող բերել ստեղծված իրավիճակի լիարժեք և ճիշտ գնահատականին։ Հարցին անհրաժեշտ է մոտենալ համալիր, հաշվի առնելով բնապահպանական, էներգետիկ, սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական բաղադրիչները։ Անհրաժեշտ է լավագույնս կիրառել տնտեսվարողի սոցիալական պատասխանատվության ինստիտուտը, ինչը պետք է որ նպաստի Քաշաթաղի և Շահումյանի շրջանների բնակեցմանը։

2018-2019թթ. ընթացքում ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարության կողմից կատարվել են բավականին աշխատանքներ ՓՀԷԿ-երի կողմից օգտագործվող ջրի քանակի և գետերում ջրի քանակի որոշման, էկոլոգիական թողքի հաշվարկման ուղղությամբ:

Բնապահպանական վերահսկողության մասով ՓՀԷԿ-երի գործունեությունը կարգավորելու նպատակով ԱՀ կառավարության 2019 թվականի մարտի 15-ի «Արցախի Հանրապետության փոքր հիդրոէլեկտրակայանների ջրաչափական մշտադիտարկման կենտրոնացված համակարգի ներդրման միջոցառումների 2019 թվականի ծրագիրը հաստատելու մասին» N164-Ա որոշմամբ հաստատված ծրագրի շրջանակներում ներդրվել է «Locator-SCADA» մշտադիտարկման կենտրոնացված համակարգ, որն իրենից ներկայացնում է էներգետիկ ռեսուրսների հեռուստաչափական տվյալների (ճնշում, հոսք, մակարդակ և այլն) դիտարկման և վերլուծության առցանց բազմաօգտատերային համակարգ:

Նշված ծրագրի շրջանակներում ջրաչափական սարքեր ներկա դրությամբ տեղադրված են 25 ջրաչափ և 21 հատ մակարդակաչափ:

Չարաշահումներն ու խախտումները վերացնելու, ոչ արդյունավետ, ավանդական ջրօգտագործումից ժառանգած և ընթացիկ գործունեության արդյունքում հյուծված ջրային ռեսուրսների ոլորտը շտկելու նպատակով ԱՀ ջրային օրենսգրքում կատարվում են փոփոխություններ և լրացումներ:

Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննության արդյունավետ իրականացման նպատակով նախարարության կազմում 2020 թվականին ստեղծվել է «Բնապահպանական փորձաքննություն և լաբորատոր հետազոտություն» ՊՈԱԿ-ը:

Նախարարության բնապահպանական և ընդերքի պետական տեսչության կողմից ՓՀԷԿ-երում կատարվում են ամենամսյա պլանային ստուգումներ՝ էկոլոգիական թողքերը վերահսկելու նպատակով: Կատարված աշխատանքների արդյունքում ՓՀԷԿ-երում ձկնանցարանները համապատասխանեցվել են ձկանցարանի կառուցմանը ներկայացվող պահանջներին: «Կայծաղբյուր-2» ՓՀԷԿ-ի պատվարում ձկնանցարանը կառուցված է նոր տիրոլի մեթոդով:

Սակայն դրական արդյունքների հետ միաժամանակ անհրաժեշտ է նշել, որ վերջին 40 տարիների ընթացքում չի իրականացվել գետերում ջրի քանակական մոնիթորինգ, բացառությամբ 2 ջրաօդերևութաբանական կայանների, վերականգնված չեն նախկին  ջրաօդերևութաբանական դիտարման համակարգը:

Թարթառ գետի հոսքի վերլուծության և գնահատման արդյունքը ցույց է տալիս, որ վերջին 40 տարվա ընթացքում տեղի է ունեցել գետային հոսքի նվազում 7-10 %-ով:

Հիմք ընդունելով վերջին 40 տարվա Թարթառ գետի հոսքի նվազման տենդենցը կարելի է եզրակացնել, որ Արցախի Հանրապետության մյուս գետերում նույնպես տեղի է ունեցել գետային հոսքի նվազում:

Աղավնո և Հոչանց գետերի ծանրաբեռնվածությունը դերիվացիոն խողովակներով կազմում է 40% ավելի, իսկ գետերի հունի միջով անցնող ՀԷԿ-երի դերիվացիոն խողովակների հատվածները խախտում են գետերի հունային և հիդրոլոգիական պրոցեսները:

Որոշ գետերի ՓՀԷԿ-երի դերիվացիոն խողովակների ռեկուլտիվացիոն աշխատանքները թերի են իրականացվել, ինչի արդյունքում հնարավոր չէ ձախ ափից գետին մոտենալ, ինչպես նաև գետերի հունը  չի մաքրվել շինարարության ընթացքում հատված ծառերից:

Հանձնաժողովը նպատակահարմար է գտնում առանձնացնել հետևյալ կարևոր առաջնահերթությունները.

  1. Արցախի Հանրապետության ջրային ռեսուրսների բնապահպանական խնդիրների լուծման համար առաջնահերթ անհրաժեշտ է.

Կազմել ջրավազանային կառավարման պլաններ, ԱՀ տարանջատելով ջրավազանային կառավարման տարածքների՝ համաձայն ԱՀ ջրային օրենսգրքի: Ջրավազանային կառավարման պլանները կազմել 1.5 տարվա ընթացքում սկսած 2020թ.-ի 4-րդ եռամսյակից,

Կազմել կառավարման պլանների բովանդակությունը և հաստատել ԱՀ կառավարության որոշմամբ՝ 2020թ –ի առաջին կիսամյակին:

Ջրային ռեսուսների արդյունավետ կառավարման և օգտագործման համար առաջնահերթ անհրաժեշտ է ԱՀ-ում նախկին ջրաօդերևութաբանական ցանցը վերականգնել: Ջրաօդերևութաբանական ցանցը վերականգնումը սկսել 2020թ.-ին և աշխատանքները իրականացնել 1 տարվա ընթացքում:

 

  1. Հաշվի առնելով վերջին 40 տարվա ընթացքում գետային հոսքի նվազումը անհրաժաեշտ է ԱՀ գետերի և նրա վտակների վրա գտնվող բոլոր գործող և կառուցվող ՓՀԷԿ-երի թույլտվություններում 2 ամսվա ընթացքում վերանայել հիդրոլոգիական տվյալները հաշվի առնելով գետային հոսքի նվազումը՝ մինչև 10%։

 

  1. Մինչև ջրավազանային կառավարման պլանների ընդունումը 3-ամսյա ընթացքում վերանայել կառուցվող ՓՀԷԿ-երի ջրօգտագործման թույլտվությունները և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննությունները՝ հաշվի առնելով նոր ընդունված օրենսդրության պահանջները և գետերի հոսքի վերաբերյալ ներկա փաստական տվյալները:

 

  1. Արցախի Հանրապետության գործող, կառուցվող և նախագծվող ՓՀԷԿ-երի գետերում էկոլոգիական (բնապահպանական) հոսքը պահպանելու համար 6 ամսվա ընթացքում անհրաժեշտ է.

գետի հունի ամբողջապես ՓՀԷԿ –ի ջրընդունիչի պատվարի  ձկնանցուղու վրա տեղադրել տեսախցիկ և օնլայն մակադակաչափ՝ գծանշելով էկոլոգիական հոսքի մակարդակը, որի հասանելիությունը կապահովի լիազոր մարմնին։

  1. ԱՀ գետերի վրա կառուցված ՓՀԷԿ-երը համարվում են իրար անմիջական հաջորդող, գետերի որոշակի հատվածներում հոսում է միայն էկոլոգիական հոսքը, իսկ տվյալ գետահատածքում գետերը ծանրաբեռնված են: Ջրավազանային կառավարման  պլանների ընդունելուց հետո վերանայել բոլոր ջրօգտագործման թույլտվությունները:

 

 

 


Ինչպես գիտենք, Արցախի Հանրապետության կառավարությունը, ընդառաջելով փոքր հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման և շահագործման հետ կապված հանրության շրջանում ծագած մտահոգություններին, 2020թ. փետրվարի 4-ին ձևավորել էր մասնագիտական հանձնաժողով, որն իր մեկ ամսվա աշխատանքն ամփոփել էր համապատասխան արձանագրության մեջ:Ստորև ներկայացվում է արձանագրությունը՝

ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

 

Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա     ՓՀԷԿ-երի ազդեցությունն ուսումնասիրող հանձնաժողովի

 

 

28 փետրվարի 2020թ.                                                                                                                                      ք.Ստեփանակերտ

 

 

Արցախի Հանրապետությունում ՓՀԷԿ-երի ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է՝ ուսումնասիրել, վերլուծել և գնահատել Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա ՓՀԷԿ-երի համալիր ազդեցությունը, ՓՀԷԿ-երի գործունեության՝ բնապահպանական օրենսդրության, ինչպես նաև միջազգային չափանիշներին համապատասխանությունը և ոլորտի բարելավման, այդ թվում արդյունավետ մշտադիտարկմանն ուղղված առաջարկությունների ներկայացումը:

ԱՀ պետական նախարարի հրամանով ստեղծվել է Արցախի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա ՀԷԿ-երի ազդեցությունն ուսումնասիրող հանձնաժողով հետևյալ կազմով՝

 

Ալեքսանդր Գասպարյան ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարի տեղակալ (հանձնաժողովի համանախագահ)
Վիլեն Սաֆարյան ԱՀ ԱԺ պատգամավոր (հանձնաժողովի համանախագահ)
Արմեն Թովմասյան ԱՀ էկոնոմիկայի և արտադրական ենթակառուցվածքների նախարարության աշխատակազմի իրավաբանական բաժնի պետ
Անդրեյ Մուսայելյան ԱՀ հանրային ծառայությունները և տնտեսական մրցակցությունը կարգավորող պետական հանձնաժողովի հանրային ծառայությունների կարգավորման վարչության պետ
Արամ Գրիգորյան ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության ջրային ռեսուրսների կառավարման գործակալության հարավային ջրավազանային տարածքային կառավարման բաժնի պետ
Հովհաննես Պողոսյան ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության ջրային ռեսուրսների կառավարման գործակալության կադաստրի վարման և մոնիտորինգի բաժնի գլխավոր մասնագետ
Արծրուն Թամրազյան «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ Էլեկտրոէներգիայի հաշվառման համալիրների սպասարկման բաժնի պետ
Կարեն Համբարձումյան «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ ավագ ճարտարագետ
Թորգոմ Մադոյան Էներգետիկայի, շրջակա միջավայրի ճարտարագիտական պաշտպանության ոլորտի մասնագետ, ԱՊՀ վաստակավոր էներգետիկ
Բենյամին Զաքարյան Աշխարհագրական գիտությունների թեկնածու, հիդրոլոգիայի գծով միջազգային փորձագետ
Արմեն Աղայան Հասարակական ներկայացուցիչ
Տիգրան Կյուրեղյան Հասարակական ներկայացուցիչ
Արեգ Հարությունյան Հասարակական ներկայացուցիչ

 

Հանձնաժողովի խնդիրներն են՝

1.Գնահատել շրջակա միջավայրի վրա Շահումյանի շրջանում կառուցվող (ներկայումս շինարարությունը կասեցված) ՓՀԷԿ-երի և դրանց, արդեն իսկ գործող ՓՀԷԿ-երի հետ միասին, հավաքական գործունեության հնարավոր բնապահպանական ազդեցության աստիճանը, ինչպես նաև դրանց նախագծման և կառուցման համապատասխանությունը բնապահպանական օրենսդրության պահանջներին:

2.Գնահատել շրջակա միջավայրի վրա Շահումյանի շրջանում գործող ՓՀԷԿ-երի և դրանց, կառուցվող (ներկայումս շինարարությունը կասեցված) ՓՀԷԿ-երի հետ միասին, հավաքական գործունեության հնարավոր բնապահպանական ազդեցության աստիճանը, հետևանքների վերլուծման ամբողջականությունը և ստույգությունը, այդ հետևանքների նվազեցման համար նախատեսված միջոցառումների բավարարությունը ինչպես շահագործման ընթացքում, այնպես էլ արտակարգ իրավիճակների ժամանակ:

3.Գնահատել Շահումյանի շրջանում գործող ՓՀԷԿ-երի կառուցման և գործունեության համապատասխանությունը բնապահպանական օրենսդրության պահանջներին:

4.Հնարավորության դեպքում ուսումնասիրել և գնահատել  Քաշաթաղի և Մարտակերտի շրջաններում շահագործվող ՓՀԷԿ-երի ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա և դրա վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև ՓՀԷԿ-երի կառուցման և ընթացիկ գործունեության համապատասխանությունը բնապահպանական օրենսդրության պահանջներին:

5.Հնարավորության դեպքում ուսումնասիրել նախ Շահումյանի, իսկ հետո նաև մյուս շրջաններում խոշոր գետերի ավազանների հիդրոէներգետիկ ներուժը և ներկայացնել առաջարկություններ ոլորտի զարգացման տեսլականի, առաջնահերթությունների և սահմանափակումների վերաբերյալ:

6.Ուսումնասիրության արդյունքներով հանձնաժողովը կազմում է եզրակացություն, որում պետք է ներառվեն ՓՀԷԿ-երի կառուցման, շահագործման (գործող ՓՀԷԿ-երի մասով) և նախատեսվող գործունեության (կառուցվող ՓՀԷԿ-երի մասով)՝ շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության, բնապահպանական օրենսդրության պահանջների հնարավոր խախտումների, դրանց պատճառների մասին ամփոփ տեղեկություններ, ինչպես նաև ոլորտի բարելավման և ի հայտ եկած բացասական հետևանքների վերացման մասին առաջարկություններ:

7.Հանձնաժողովը աշխատանքներն իրականացնում է հրապարակայնության և թափանցիկության սկզբունքների հիման վրա՝ պահպանելով գաղտնի տեղեկություններին ներկայացվող օրենսդրության պահանջները: Հանձնաժողովի յուրաքանչյուր անդամ իրավունք ունի ստանալ ՓՀԷԿ-֊երի հետ կապված ողջ տեղեկատվությունը, ինչպես նաև հրապարակել այն, բացառությամբ գաղտնիք պարունակող տեղեկությունների։

Հանձնաժողովի կողմից 03.02.-08.02.2020թ. ժամանակահատվածում ուսումնասիրություններ են իրականացվել Շահումյանի շրջանում՝ կառուցվող (ներկայումս շինարարությունը կասեցված) և գործող ՓՀԷԿ-երի հավաքական գործունեության հնարավոր ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա գնահատելու նպատակով:

17.02.-28.02.2020թ. հանձնաժողովն ուսումնասիրել է ՓՀԷԿ-երի վերաբերյալ փաստաթղթերը, որից հետո շարունակել է աշխատանքները Քաշաթաղի և Մարտակերտի շրջանների ՓՀԷԿ-երի տարածքներում։

Հանձնաժողովն ուսումնասիրել է ՓՀԷԿ-երի լիցենզիաների և թույլտվությունների հետ կապված փաստաթղթաշրջանառությունը, ծանոթացել է գործող օրենսդրական և ենթաօրենսդրական ակտերին:

ԼՂՀ կառավարության 2008թ. մայիսի 13-ի N362 որոշմամբ հաստատվել է  «ԼՂՀ ջրային պաշարների յուրացում» հանրապետական նպատակային ծրագիրը, որի նպատակն է էլեկտրաէներգետիկայի ոլորտի զարգացումը՝ Արցախի Հանրապետության էներգետիկ անկախությունը և ազգային անվտանգությունն ապահովումն է:

Ծրագրով նախատեսվում էր Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքով անցնող գետերի վրա փոքր հիդրոէլեկտրակայանների համակարգի կառուցում և հետագա շահագործում կանխատեսելով ստանալ 350 մլն կվտ էլեկտրաէներգիա:

Ներկա դրությամբ Արցախի Հանրապետության տարածքում գործում է 1 ՀԷԿ (Սարսանգ ՀԷԿ) միջին հզորությամբ, 31 փոքր հիդրոէլեկտրակայան՝ 184,936 կվտ ընդհանուր հզորությամբ,  կառուցման փուլում է գտնվում 12 ՓՀԷԿ՝ 51,05 կվտ, ինչպես նաև նախատեսված է ևս 4 ՓՀԷԿ-ի կառուցում՝ 16,4 կվտ հզորությամբ:

ՓՀԷԿ-երի առկայությունը և շահագործումն անխուսափելի է, սակայն պետք է պահպանվեն բնապահպանական բոլոր պահանջները և իրականացվեն հսկողության և վերահսկողության հնարավոր միջոցառումները։ Պետք է հասկանալ, որ նման ձևով էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը համարվում է բնությանը առավել քիչ վնաս հասցնող ձևերից մեկը։

Առաջադրված խնդիրը նեղ բնապահպանական չափանիշներով դիտարկելը չի կարող բերել ստեղծված իրավիճակի լիարժեք և ճիշտ գնահատականին։ Հարցին անհրաժեշտ է մոտենալ համալիր, հաշվի առնելով բնապահպանական, էներգետիկ, սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական բաղադրիչները։ Անհրաժեշտ է լավագույնս կիրառել տնտեսվարողի սոցիալական պատասխանատվության ինստիտուտը, ինչը պետք է որ նպաստի Քաշաթաղի և Շահումյանի շրջանների բնակեցմանը։

2018-2019թթ. ընթացքում ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարության կողմից կատարվել են բավականին աշխատանքներ ՓՀԷԿ-երի կողմից օգտագործվող ջրի քանակի և գետերում ջրի քանակի որոշման, էկոլոգիական թողքի հաշվարկման ուղղությամբ:

Բնապահպանական վերահսկողության մասով ՓՀԷԿ-երի գործունեությունը կարգավորելու նպատակով ԱՀ կառավարության 2019 թվականի մարտի 15-ի «Արցախի Հանրապետության փոքր հիդրոէլեկտրակայանների ջրաչափական մշտադիտարկման կենտրոնացված համակարգի ներդրման միջոցառումների 2019 թվականի ծրագիրը հաստատելու մասին» N164-Ա որոշմամբ հաստատված ծրագրի շրջանակներում ներդրվել է «Locator-SCADA» մշտադիտարկման կենտրոնացված համակարգ, որն իրենից ներկայացնում է էներգետիկ ռեսուրսների հեռուստաչափական տվյալների (ճնշում, հոսք, մակարդակ և այլն) դիտարկման և վերլուծության առցանց բազմաօգտատերային համակարգ:

Նշված ծրագրի շրջանակներում ջրաչափական սարքեր ներկա դրությամբ տեղադրված են 25 ջրաչափ և 21 հատ մակարդակաչափ:

Չարաշահումներն ու խախտումները վերացնելու, ոչ արդյունավետ, ավանդական ջրօգտագործումից ժառանգած և ընթացիկ գործունեության արդյունքում հյուծված ջրային ռեսուրսների ոլորտը շտկելու նպատակով ԱՀ ջրային օրենսգրքում կատարվում են փոփոխություններ և լրացումներ:

Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննության արդյունավետ իրականացման նպատակով նախարարության կազմում 2020 թվականին ստեղծվել է «Բնապահպանական փորձաքննություն և լաբորատոր հետազոտություն» ՊՈԱԿ-ը:

Նախարարության բնապահպանական և ընդերքի պետական տեսչության կողմից ՓՀԷԿ-երում կատարվում են ամենամսյա պլանային ստուգումներ՝ էկոլոգիական թողքերը վերահսկելու նպատակով: Կատարված աշխատանքների արդյունքում ՓՀԷԿ-երում ձկնանցարանները համապատասխանեցվել են ձկանցարանի կառուցմանը ներկայացվող պահանջներին: «Կայծաղբյուր-2» ՓՀԷԿ-ի պատվարում ձկնանցարանը կառուցված է նոր տիրոլի մեթոդով:

Սակայն դրական արդյունքների հետ միաժամանակ անհրաժեշտ է նշել, որ վերջին 40 տարիների ընթացքում չի իրականացվել գետերում ջրի քանակական մոնիթորինգ, բացառությամբ 2 ջրաօդերևութաբանական կայանների, վերականգնված չեն նախկին  ջրաօդերևութաբանական դիտարման համակարգը:

Թարթառ գետի հոսքի վերլուծության և գնահատման արդյունքը ցույց է տալիս, որ վերջին 40 տարվա ընթացքում տեղի է ունեցել գետային հոսքի նվազում 7-10 %-ով:

Հիմք ընդունելով վերջին 40 տարվա Թարթառ գետի հոսքի նվազման տենդենցը կարելի է եզրակացնել, որ Արցախի Հանրապետության մյուս գետերում նույնպես տեղի է ունեցել գետային հոսքի նվազում:

Աղավնո և Հոչանց գետերի ծանրաբեռնվածությունը դերիվացիոն խողովակներով կազմում է 40% ավելի, իսկ գետերի հունի միջով անցնող ՀԷԿ-երի դերիվացիոն խողովակների հատվածները խախտում են գետերի հունային և հիդրոլոգիական պրոցեսները:

Որոշ գետերի ՓՀԷԿ-երի դերիվացիոն խողովակների ռեկուլտիվացիոն աշխատանքները թերի են իրականացվել, ինչի արդյունքում հնարավոր չէ ձախ ափից գետին մոտենալ, ինչպես նաև գետերի հունը  չի մաքրվել շինարարության ընթացքում հատված ծառերից:

Հանձնաժողովը նպատակահարմար է գտնում առանձնացնել հետևյալ կարևոր առաջնահերթությունները.

  1. Արցախի Հանրապետության ջրային ռեսուրսների բնապահպանական խնդիրների լուծման համար առաջնահերթ անհրաժեշտ է.

Կազմել ջրավազանային կառավարման պլաններ, ԱՀ տարանջատելով ջրավազանային կառավարման տարածքների՝ համաձայն ԱՀ ջրային օրենսգրքի: Ջրավազանային կառավարման պլանները կազմել 1.5 տարվա ընթացքում սկսած 2020թ.-ի 4-րդ եռամսյակից,

Կազմել կառավարման պլանների բովանդակությունը և հաստատել ԱՀ կառավարության որոշմամբ՝ 2020թ –ի առաջին կիսամյակին:

Ջրային ռեսուսների արդյունավետ կառավարման և օգտագործման համար առաջնահերթ անհրաժեշտ է ԱՀ-ում նախկին ջրաօդերևութաբանական ցանցը վերականգնել: Ջրաօդերևութաբանական ցանցը վերականգնումը սկսել 2020թ.-ին և աշխատանքները իրականացնել 1 տարվա ընթացքում:

 

  1. Հաշվի առնելով վերջին 40 տարվա ընթացքում գետային հոսքի նվազումը անհրաժաեշտ է ԱՀ գետերի և նրա վտակների վրա գտնվող բոլոր գործող և կառուցվող ՓՀԷԿ-երի թույլտվություններում 2 ամսվա ընթացքում վերանայել հիդրոլոգիական տվյալները հաշվի առնելով գետային հոսքի նվազումը՝ մինչև 10%։

 

  1. Մինչև ջրավազանային կառավարման պլանների ընդունումը 3-ամսյա ընթացքում վերանայել կառուցվող ՓՀԷԿ-երի ջրօգտագործման թույլտվությունները և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննությունները՝ հաշվի առնելով նոր ընդունված օրենսդրության պահանջները և գետերի հոսքի վերաբերյալ ներկա փաստական տվյալները:

 

  1. Արցախի Հանրապետության գործող, կառուցվող և նախագծվող ՓՀԷԿ-երի գետերում էկոլոգիական (բնապահպանական) հոսքը պահպանելու համար 6 ամսվա ընթացքում անհրաժեշտ է.

գետի հունի ամբողջապես ՓՀԷԿ –ի ջրընդունիչի պատվարի  ձկնանցուղու վրա տեղադրել տեսախցիկ և օնլայն մակադակաչափ՝ գծանշելով էկոլոգիական հոսքի մակարդակը, որի հասանելիությունը կապահովի լիազոր մարմնին։

  1. ԱՀ գետերի վրա կառուցված ՓՀԷԿ-երը համարվում են իրար անմիջական հաջորդող, գետերի որոշակի հատվածներում հոսում է միայն էկոլոգիական հոսքը, իսկ տվյալ գետահատածքում գետերը ծանրաբեռնված են: Ջրավազանային կառավարման  պլանների ընդունելուց հետո վերանայել բոլոր ջրօգտագործման թույլտվությունները:

 

 

 


Ս.թ. փետրվարի 19-ին ԱՀ Մարտակերտի շրջանի Կաշենի լեռնահանքային կոմբինատում ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարության և <<Բեյզ Մեթըլս>> ՓԲԸ նախաձեռնությամբ կազմակերպվեցին ԱՀ Մարտակերտի շրջանի Կաշենի լեռնահանքային համալիրի շահագործման աշխատանքային նախագծի փոփոխության, այդ թվում` պետական ընդերքաբանական փորձաքննություն անցած պաշարների ներառում արևմտյան տեղամասի շահագործման նախագծում, հիմնական բացահանքի շահագործական պարամետրերի և լցակույտային տնտեսության պարամետրերի օպտիմալացման վերաբերյալ հասարակական լսումներ` Ծաղկաշեն, Ճանկաթաղ, Ներքին Հոռաթաղ, Վարդաձոր համայնքների ղեկավարների, համայնքների բնակիչների, համապատասխան պետական մարմինների ներկայացուցիչների մասնակցությամբ:
Բացման խոսքով հանդես եկավ <<Բեյզ Մեթըլս>> ՓԲԸ տնօրենի տեղակալ Զ. Ծատրյանը` ներկայացնելով կատարված աշխատանքները, իսկ <<Բելզ Մեթըլս>> ՓԲԸ կայուն զարգացման վարչության պետ Վ. Ավագյանը անդրադառնալով թեմային, նշեց, որ օրենսդրությունն այս ոլորտը կարգավորում է այնպես, որ փորձաքննության ենթակա նախագծի յուրաքանչյուր փոփոխություն իր հերթին ենթակա է փորձաքննության: Եթե փոփոխվում է աշխատանքային նախագիծը,ապա այդ փոփոխությունն օրենսդրությամբ սահմանված կարգով կիրառվում է միայն փորձաքննվելով ու հասարակական լսումներ իրականացնելուց հետո,- ասաց Վ. Ավագյանը և հերթականությամբ նշեց աշխատաքային նախագծում ենթադրվող ու ակնկալվող բոլոր փոփոխությունները:
Ծաղկաշեն, Ճանկաթաղ, Ներքին Հոռաթաղ, Վարդաձոր համայնքների ղեկավարները բարձրացրեցին Արևմտյան տեղամասում ընդգրկված համայնքերի քանակին, ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարության կողմից իրականացվող ստուգումների տարածքներին, տարեկան քանակին ու հաճախականությանը վերաբերող հարցեր:
Հարց ու պատասխանի տեսքով քննարկվեցին վերը նշված հարցերը, իսկ << Բնապահպանական փորձաքննություն և լաբորատոր հետազոտություն>> ՊՈԱԿ տնօրեն Կ. Թովմասյանն անդրադարձավ նախարարության կողմից իրականացվող ստուգումներին և նշեց, որ ստուգումներն իրականացվում են բացահանքի և հարստացուցիչ ֆաբրիկայի տարածքում, բաց ջրավազաններում, պոչամբարների տարածքներում` տարին մեկ անգամ և ամենամսյա հաճախականությամբ:
Հասարակական լսումների ավարտին նախաձեռնող կողմերը շնորհակալություն հայտնեցին մասնակիցներին մասնակցության ու առաջարկությունների համար և պատրաստակամություն հայտնեցին լսելու և քննարկելու այլ կազմակերպությունների ու շահագրգիռ անձանց բոլոր կարծիքներն ու առաջարկությունները:


Ս.թ. փետրվարի 13-ին ԱՀ Մարտակերտի շրջանի Վարդաձոր համայնքում ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարության և <<Բեյզ Մեթըլս>> ՓԲԸ նախաձեռնությամբ կազմակերպվեցին ԱՀ Մարտակերտի շրջանի Կաշենի տարրալվացման համալիրի կառուցման և շահագործման ծրագրի` շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննության շրջանակներում մշակված մասնագիտական եզրակացության վերաբերյալ հասարակական լսումներ` Վարդաձոր համայնքի բնակիչների, համապատասխան պետական մարմինների ներկայացուցիչների մասնակցությամբ:
<<Բելզ Մեթըլս>> ՓԲԸ կայուն զարգացման վարչության պետ Վ. Ավագյանը հանդես եկավ բացման խոսքով և ներկայացրեց նախատեսվող գործունեության ընթացակարգն ու դրանից բխող բնապահպանական կարևոր լուծումները: Նա մասնավորապես նշեց, որ այս հասարակական լսումը թվով երրորդն է և արդեն կա մասնագիտական եզրակացություն, որը օրենքով նույնպես ենթակա է հասարակական լսումների` այդ թվում մասնագիտական շրջանակների ներգրավմամբ: Նա նշեց, որ մասնագիտական եզրակացության հիմնական մասը հենց նախագծային փաթեթի հակիրճ վերարտադրությունն է:
<< Բնապահպանական փորձաքննություն և լաբորատոր հետազոտություն>> ՊՈԱԿ տնօրեն Կ. Թովմասյանը բարձրացրեց տարրալվացման գործընթացի ավարտից հետո պղնձազրկված հանքաքարի տեղափոխման, արտադրամասում առաջացած արտադրական կեղտաջրերի ուղղության հարցերը: ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարության թափոնների և մթնոլորտ արտանետումների կառավարման բաժնի պետ Գ. Գրիգորյանը բաձրացրեց սանիտարական գոտուն, թթվային ու ջրային միջավայրերին վերաբերող հարցեր:
Պատասխանելով ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարության ներկայացուցիչների և համայնքի բնակիչներին հուզող հարցերին Վ. Ավագյանը նշեց, որ հանքանյութեր պարունակող ապարները լցակույտերում տեղավորելիս անհրաժեշտ է լինում լրացուցիչ բնապահպանական միջոցառումներ իրականացնել` այլ դատարկ ապարի զանգվածից մեկուսացնելու ուղղությամբ, որպեսզի շրջակա միջավայրի, հատկապես ջրային միջավայրի վրա ազդեցությունները կանխարգելվեն: Վ. Ավագյանը խոսեց նաև նոր փոշենստեցման գործիքի մասին, որն արդեն իսկ ձեռք է բերել ընկերությունը:
Ամեն ինչ արվելու է, որպեսզի շրջակա միջավայրի վրա արտադրական գործընթացի ազդեցությունը լինի նվազագույն չափի,կօգտագործվեն ժամանակակից սարքավորումներ,- ասաց Վ. Ավագյանը:
Հասարակական լսումների ավարտին Կ. Թովմասյանը շնորհակալություն հայտնեց հարցերի, կարծիքների փոխանակման և արված առաջարկությունների համար:
Հասարակական լսումների ավարտից հետո մասնակիցները շրջայց կատարեցին դեպի Կաշենի լեռնահանքային կոմբինատի տարրալվացման կետեր:


Նախագահ Բակո Սահակյանի գլխավորությամբ ս.թ. փետրվարի 6-ին տեղի ունեցավ կառավարության նիստ:
Նիստին ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարար Ֆ.Գաբրիելյանը ներկայացրեց «Ջրային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին » օրենքի նախագիծը:Նա մասնավորապես նշեց, որ վերջին տարիներին փոքր հիդրոէլեկտրակայանների զարգացմանը զուգընթաց փոքր հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման և շահագործման ընթացքում առաջացել են էկոլոգիական ու սոցիալ-տնտեսական լուրջ խնդիրներ, որոնք ոլորտը դարձրել են բարձր ռիսկայնության և հրատապ լուծում են պահանջում: Փոքր հիդրոէլեկտրակայանների զարգացմանը զուգընթաց նկատվում է կենսաբազմազանության կորուստ, վտանգվում են Կարմիր գրքում գրանցված բուսական և կենդանական տեսակները, գետեր ծանրաբեռնվում են դերիվացիոն խողովակներով և հայտնվում ճգնաժամային վիճակում:
Հնարավորության սահմաններում կանխարգելելու բացասական ներգործությունները շրջակա միջավայրի վրա, բնական ռեսուրսների բանական եւ արդյունավետ օգտագործումն ապահովելու համար անհրաժեշտություն է առաջացել սահմանել փոքր հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման և շահագործման համար արգելված գոտիները և, ելնելով բնապահպանական առաձնահատկություններից՝ նոր կառուցվող հիդրոէլեկտրոկայաններին տրամադրվող ջրօգտագործման թույլտվությունների հայտերի մերժման հիմքերը, ինչպես նաև լրացումներ կատարել և ամրագրել «սակավաջրություն» և «երաշտ» հասկացությունները, հստակեցնել լիազոր մարմինների իրավասությունները տարին սակավաջուր հայտարարելու ուղղությամբ, որոնք կկանխարգելեն շրջակա միջավայրի վրա փոքր հիդրոէլեկտրակայանների վնասակար ազդեցությունները:
Գործող ջրային օրենսգրքով սահմանված մերժման հիմքերից բացի, ներկայացված օրենքի նախագծով մասնավորապես առաջարկվում է, նոր կառուցվող փոքր հիդրոէլեկտրակայանների ջրօգտագործման թույլտվությունների հայտերը մերժել նաև, եթե՝
1) փոքր հիդրոէլեկտրակայանների կառուցումը նախատեսվում է այն գետերի վրա՝
ա. որոնցում առկա են Արցախի Հանրապետության Կարմիր գրքում գրանցված կամ տարածքին բնորոշ՝ էնդեմիկ ձկնատեսակների ձվադրավայրեր,
բ. որոնց ծանրաբեռնվածությունը դերիվացիոն խողովակներով 40 տոկոս և ավելի է,
գ. որոնց վրա կան ջրաչափական դիտակետեր և նախատեսվող ջրառի և ջրահեռացման նիշերը շրջանցում են ջրաչափական դիտակետերը.
2) փոքր հիդրոէլեկտրակայանների կառուցումն իրականացվում է՝
ա. բնության հատուկ պահպանվող տարածքների պահպանման գոտիներում,
բ. բնության հուշարձանների 150 մետր շառավղով հարակից տարածքներում,
գ. ջրաէկոհամակարգերի պահպանման գոտիներում,
դ. գետերի հոսքի ձևավորման տարածքներում,
ե. գետահատվածներում, որտեղ առկա են սողանքային տարածքներ,
զ.անտառային հողերում կամ տարածքներում, որտեղ շինարարական տարածքին մոտեցող ճանապարհներ կառուցելու նպատակով առաջանում է ծառեր հատելու անհրաժեշտություն:
Գործող օրենսդրությամբ ջրավազանային կառավարման պլանների հաստատումից կամ դրանցում փոփոխություններ կատարելուց հետո, նախկինում տրամադրված ջրօգտագործման թույլտվությունների վերանայումը ըստ հայեցողության էր, իսկ նախագծով սահմանվում է, նախկինում տրամադրված ջրօգտագործման թույլտվությունների վերանայման պարտադիր պահանջ:
Կառավարությունը հավանություն տվեց «Ջրային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծին: