Ներկա դրությամբ ԱՀ տարածքում գործում են 29 փոքր հիդրոէլեկտրակայաններ, որոնք բավական լուրջ դերակատարում ունեն էներգետիկայի ոլորտում և հանդիսանում են կարևոր հայրենական արտադրանք տվող կառույցներ, որոնք, հատկապես հաշվի առնելով արտաքին քաղաքականության սպառնալիքներն ու վտանգները, հատուկ ռազմավարական նշանակություն ունեն մեր երկրի անվտանգության համար:
Շահումյանի շրջանում առկա է 13 գործող և կառուցվող ՓՀԷԿ: Բոլոր ՓՀԷԿ-երն անցել են շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննություն:Դրանց կառուցման աշխատանքներն իրականացվում են օրենքի սահմաններում, անօրեն շինարարական աշխատանքներ հայտնաբերված չեն:
Ընդգծելով ՓՀԷԿ-երի գործունեության կարևորությունն էլեկտրաէներգիայի արտադրության ոլորտում այսօր ունենք լուրջ խնդիրներ, կան ՓՀԷԿ-եր, որոնք գործում են որոշակի նախագծային շեղումներով, չեն պահպանում սահմանված ՋԹ-ները /ջրի թույլտվություն/, չեն պահպանվում էկոլոգիական թողքերը:Մենք` որպես ոլորտի գործունեությունը կանոնակարգող լիազոր մարմին, նոր մոտեցումներ ենք ցուցաբերել ու ցուցաբերում ենք և առավել խիստ ենք խախտումների ու չարաշահումների նկատմամբ:Որոշ սուբյեկտներ ենթարկվել են վարչական տուգանքների և ներկա դրությամբ գործերը գտնվում են դատարանում։
Նախարարությունը չարաշահումներն ու խախտումները վերացնելու, ոչ արդյունավետ, ավանդական ջրօգտագործումից ժառանգած և ընթացիկ գործունեության արդյունքում հյուծված ջրային ռեսուրսների ոլորտը շտկելու նպատակով ԱՀ ջրային օրենսգրքում կատարում է փոփոխություններ և լրացումներ,որոնք գտնվում են պետական մարմինների համաձայնեցման փուլում: Ըստ այդ փոփոխությունների ու լրացումների`սահմանված մերժման հիմքերից բացի, նոր կառուցվող փոքր հիդրոէլեկտրակայանների ջրօգտագործման թույլտվությունների հայտերը մերժվում են, եթե՝
1) փոքր հիդրոէլեկտրակայանների կառուցումը նախատեսվում է այն գետերի վրա՝
ա. որոնցում առկա են Արցախի Հանրապետության Կարմիր գրքում գրանցված կամ տարածքին բնորոշ՝ էնդեմիկ ձկնատեսակների ձվադրավայրեր,
բ. որոնց ծանրաբեռնվածությունը դերիվացիոն խողովակներով 40 տոկոս և ավելի է,
գ. որոնց վրա կան ջրաչափական դիտակետեր և նախատեսվող ջրառի և ջրահեռացման նիշերը շրջանցում են ջրաչափական դիտակետերը.
2) փոքր հիդրոէլեկտրակայանների կառուցումն իրականացվում է՝
ա. բնության հատուկ պահպանվող տարածքների պահպանման գոտիներում,
բ. բնության հուշարձանների 150 մետր շառավղով հարակից տարածքներում,
գ. ջրաէկոհամակարգերի պահպանման գոտիներում,
դ. գետերի հոսքի ձևավորման տարածքներում,
ե. գետահատվածներում, որտեղ առկա են սողանքային տարածքներ,
զ. անտառային հողերում կամ տարածքներում, որտեղ շինարարական տարածքին մոտեցող ճանապարհներ կառուցելու նպատակով առաջանում է ծառեր հատելու անհրաժեշտություն, բացառությամբ Անտառային օրենսգրքի 20-րդ հոդվածով նախատեսված պետական անտառային հողերում աշխատանքների իրականացման համաձայնության առկայության դեպքերի:
Հաշվի առնելով Արցախի Հանրապետության կառավարության 2019 թվականի մարտի 19-ի N 164-Ա որոշմամբ հաստատված «Արցախի Հանրապետության փոքր հիդրոէլեկտրակայանների ջրաչափական մշտադիտարկման կենտրոնացված համակարգի ներդրման միջոցառումների 2019 թվականի ծրագիր»-ը` նախարարությունը հիդրոէլեկտրակայանների ներկայացուցիչների հետ համատեղ խորհրդակցություն հրավիրեց, որի ընթացքում տեղի ունեցավ Շահումյանի շրջանի Լև-1 ՓՀԷԿ-ի ջրաչափական մշտադիտարկման կենտրոնացված համակարգի տեղադրման և շահագործման ցուցադրում, այնուհետև «Locator-SCADA» մշտադիտարկման համակարգի ներկայացում և ցուցադրում: Այդ մասին գրությամբ տեղեկացրել ենք ընկերություններին և միաժամանակ նշել, որ վերոնշված պահանջը չկատարելը հիմք կհանդիսանա, օրենսդրությամբ սահմանված կարգով, ջրօգտագործման թույլտվությունը դադարեցնելու և առ ոչինչ ճանաչելու համար:
2019թ. դեկտեմբեր ամսում բնապահպանական և ընդերքի պետական տեսչության կողմից կատարված ուսումնասիրությունների և ստուգումների արդյունքում պարզվել է, որ ԱՀ փոքր հիդրոէլեկտրակայանների ջրաչափական մշտադիտարկման կենտրոնացված համակարգի ներդրման միջոցառումների ծրագրի շրջանակներում տեղադրվել են ջրաչափեր և մակարդակաչափեր:
Իրապես պետք է ուժեղացնենք համագործակցությունը, որպեսզի պահպանվի փոքր ՀԷԿ-երի բնականոն գործունությունը և շահագործումն իրականացվի հստակ ծրագրով: Սա շատ կարևոր թեմա է և մտնում է ԱՀ կառավարության առաջնահերթությունների շարքը:
ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարությունը, կիսելով առկա մտահոգությունները, պատրաստ է սերտ համագործակցության:


 

 

Ս.թ. դեկտեմբերի 11-ին  տեղի ունեցան Կաշենի լեռնահանքային կոմբինատին կից պղնձի հիդրոմետալուրգիական տեղամասի կառուցման և շահագործման  հարցի շուրջ հասարակական լսումներ

 

 

 


Տեղեկացնում ենք Ձեզ, որ Արցախի անտառներում անտառահատումները և վառելափայտի արտահանումներն իրականացվում են գործող իրավական ակտերին համապատասխան՝ հաշվի առնելով Արցախի ՊԲ-ի, հիմնարկ ձեռնարկությունների, Արցախի և ՀՀ սահմանամերձ բնակավայրերի բնակչության պահանջները:
<<Արցախանտառ>> ՊՈԱԿ-ի կողմից իրականացվում է վերահսկողություն, կատարվում ստուգողական ստուգումներ: Սոցիալական ցանցերում ցանկացած տեսանյութերի արձագանքվում է, նշելով հատատեղն ու համապատասխան փաստաթղթերը:
<<Արցախանտառ>> ՊՈԱԿ-ի տնօրինությունը պատրաստ է, համաձայն վառելափայտի տրամադրած ֆոնդերի, ցանկացած սահմանն անցնող փայտանյութ տեղափոխող ավտոմեքենայի համար տրամադրել անհրաժեշտ բոլոր փաստաթղթերը՝ ընդհուպ նշելով հատատեղերը: Անտառների լրիվությունը կատարվում է համապատասխան մասնագետների եզրակացության հիման վրա: Տեսանյութում նշված չէ հատված անտառի կոորդինատները՝ ստուգողական աշխատանքներ կատարելու համար: Անտառներում իրավախախտումները բացառելու գործում պատրաստ ենք համագործակցության:
Ձեր տեսանյութին ի պատասխան տեղեկացնում և հորդորում ենք Ձեզ, հաշվի առնելով Արցախի և ՀՀ սահմանամերձ բնակավայրերի բնակչության սոցիալական վիճակը, չտարածել սխալ տեղեկություններ, լինել զուսպ, չպիտակավորել մի ողջ շրջանի ժողովրդին, հանդես չգալ ստուգողի դերում, քանի որ անտառների ստուգումներն իրականացվում են ԱՀ ստուգումների մասին օրենքի համապատասխան:
Ինչ վերաբերում է ձկների անկմանը, ապա
Խաչենի ջրամբարից վերցրվել է ջրի 4 փորձանմուշ և ուղարկվել ՀՀ Շրջակա միջավայրի նախարարության «Շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի և տեղեկատվության կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի լաբորատորիա։ Ջրի փորձանմուշի քիմիական հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիան (ՍԹԿ) չի գերազանցել ոչ մի ցուցանիշ։
««Կանաչ Արցախ» կենսոլորտային համալիր» ՊՈԱԿ-ի աշխատակիցները 22. 10. 2019 թվականին Խաչենի ջրամբարում չափել են ջրի ջերմաստիճանը՝ 180C,PH -8, O2-9․3 -10 մգ/լ բոլոր ցուցանիշները նորմայի սահմանում են եղել։
ԱՀ գյուղատնտեսության նախարարության սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայության աշխատակազմի անասնաբուժական տեսչության և «Հանրապետական անասնաբուժական և սննդամթերքի փորձաքննությունների լաբորատորիա» ՊՈԱԿ-ի կողմից ձկների անկման պատճառները պարզաբանելու նպատակով 2019 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Խաչենի ջրամբարից վերցրվել է ջրի 2 փորձանմուշ և 1 հատ սազան, 10 հատ կարաս, որոնց հետազոտության արդյունքում ՝
– թունաբանական բաժինը պարզել է, որ ձկների օրգանիզմում թիոֆոսի, իսկ ջրամբարի ջրի մեջ քլորի և ամոնիակի պարունակությունը բացակայում է.
– մանրէաբանական բաժինը պարզել է, որ ձկների օրգանիզմում ինֆեկցիոն հիվանդությունները բացասվում են, հայտնաբերվել են միայն նեխման բակտերիաներ
– մակաբուծական բաժինը պարզել է, որ ձկների մոտ արգուլոզ, հիրոդակտիլոզ, դակտիլոհիրոզ հիվանդության նկատմամբ ինվազիան բացակայում է։
Ս. թ. հոկտեմբերի 20-ին «Համաճարակաբանության և հիգիենայի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի կողմից ջրի հետազոտման արդյունքում պարզվել է, որ ցուցանիշները համապատասխանում են «Խմելու ջուր» , ջրամատակարարման կենտրոնացված համակարգերի ջրի որակին ներկայացվող հիգիենիկ պահանջներ որակի հսկողության N-2-III-Ա2-1 սանիտարական կանոններ և նորմեր պահանջներին։
Ընդհանրացնելով վերոնշյալ տվյալները պարզվել է, որ ջրի քիմիական որակը հիմնականում համապատասխանում է ձկնատնտեսական նորմերին և ձկների անկման պատճառ չի հանդիսանում։ Բացառվել է նաև ձկների օրգանիզմում ինֆեկցիոն հիվանդությունների առկայությունը։
Հնարավոր է ձկների անկման պատճառ հանդիսանա հետևյալ հանգամանքը՝
հորանային ջրընդունիչի շարժական փականի բացման – փակման ժամանակ ջրի հոսքի հետ ձուկը անցնում է մոտ 200մ երկարությամբ հորանային ջրընդունիչի միջով անցնող խողովակի մեջ, որտեղ ենթարկվում է մեխանիկական վնասվածքների:
Ոռոգման ջրթողի բացման – փակման ժամանակ ձկների մի մասը դուրս է մղվում ոռոգման համակարգ, իսկ որոշակի քանակությամբ վնասված ձկներ մնալով խողովակի մեջ, դուրս են մղվում դեպի ջրամբարի մակերես: Վարկած կա նաև, որ մանր ձկների անկման պատճառ կարող էր լինել պայթյունը :Թեման բնապահպանականից իրավական դաշտ է տեղափոխվել: Ոստիկանությունն առայժմ բացառում է պայթուցիկի կիրառումը: Հիմնավորումներ էլ կան այդ տարբերակը բացառելու համար. նախ՝ հետքեր չկան, հարևան բնակավայրերում պայթյունի ձայն չեն լսել, մյուս կողմից էլ անկումը միայն կոնկրետ ձկնատեսակի շրջանում է գրանցվել: Ամեն դեպքում, իրավապահները հարցումները շարունակում են…
Վերջնական եզրակացությունը պատրաստ լինելու դեպքում հայտարարություն կարվի։
Ինչ վերաբերում է Սարսանգի ջրամբարին,ապա այդտեղ վերջին երկու տարում
ձկների անկում չի եղել :


ԱՀ բնության հուշարձանների անձնագրերի կազմման միջոցառումների 2019 թվականի ծրագրի շրջանակներում <<Կանաչ Արցախ>>կենսոլորտային համալիր ՊՈԱԿ-ի աշխատակիցների կողմից տեղադրվեցին հերթական՝<<Իծատանը տոն>>քարանձավ,<<Մեծ Նան>>քարանձավ-աղբյուր,<<Դութխու>>հանքային աղբյուր,<<Բլեն Ծակ>>քարանձավ,<<Կռմկեռ>> ջրվեժ,<<Ծալք>>լիճ բնության հուշարձանների ցուցանակները:


Սույն թվականի նոյեմբերի 14-ին ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարության և <<Բեյզ Մեթըլս>> ՓԲԸ նախաձեռնությամբ կազմակերպվեցին Դրմբոնի արտադրական համալիրի հանքերի և ֆաբրիկաների կոնսերվացման, ռեկուլտիվացման և դրանց հենքի վրա նոր արտադրությունների կազմակերպման ծրագրերի քննարկումներ` ազդակիր համայնքների ղեկավարների, համապատասխան պետական մարմինների ներկայացուցիչների մասնակցությամբ:

Բացման  խոսքով հանդես եկավ  <<Բեյզ Մեթըլս>> ՓԲԸ  տնօրեն Արթուր Մկրտումյանը: Նա  մասնավորապես նշեց,որ Դրմբոնի արտադրական համալիրի մետաղական օգտակար հանածոների արդյունահանման և վերամշակման ուղղությամբ ԱՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով դադարեցման և համալիրի փակման ծրագրի շրջանակներում իրականացվել են ստորգետնյա հանքի ու բացահանքի, լցափակման տեղամասի կոնսերվացման, բացահանքի ռեկուլտիվացման, տարածքների բարեկարգման, պոչամբարների ռեկուլտիվացման, բարեկարգման, հարստացուցիչ ֆաբրիկաների արտադրական սարքավորումների, այլևս չօգտագործվող էներգետիկ և հաղորդակցային ենթակառուցվածքների և չօգտագործվող այլ օժանդակ կառույցների ապամոնտաժման, դրանց տարածքների բարեկարգման աշխատանքներ:

Պատասխանելով նախարարության աշխատակիցներին հուզող հարցերին, նա նշեց, որ օգտագործվում են ժամանակակից սարքավորումներ և  արվում է ամեն ինչ, որպեսզի շրջակա միջավայրի վրա գործընթացի ազդեցությունը լինի նվազագույն չափի: Ինչ վերաբերում է ԱԺ պատգամավոր Վիլեն Սաֆարյանի հարցին,  թե ինչպիսին էին կատարված մոնիթորինգի արդյունքները,  Ա. Մկրտումյանը մեկ առ մեկ ներկայացրեց  բոլոր արդյունքները:

ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարի տեղակալ Ալեքսանդր Գասպարյանը խոսեց կատարված աշխատանքների  և պետության կողմից կատարվող հետևողականության կարևորության մասին` ԱՀ սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի բարելավման, շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գործոնները կանխարգելելու կամ նվազեցնելու համար:

Ամփոփիչ խոսքում <<Բեյզ Մեթըլս>> ՓԲԸ  տնօրեն Արթուր Մկրտումյանը շնորհակալություն հայտնեց բոլոր ներկաներին` հարցերի և  կարծիքների համար, միաժամանակ նշեց, որ նմանատիպ քննարկումները կկազմակերպվեն  ավելի հաճախակի  և ընդգծեց,որ  ընկերությունը պատրաստ է և բաց լսելու, ընդունելու ողջամիտ առաջարկություններ:

Քննարկման վերջում բոլոր ներկաները շրջայց կատարեցին Դրմբոնի արտադրական համալիրի հանքերի և ֆաբրիկաների կոնսերվացման, ռեկուլտիվացման և դրանց հենքի վրա նոր արտադրությունների կազմակերպման վայրերում և քարի արտադրամասում:


Բնության հուշարձանները բնության բացառիկ, գիտական, պատմամշակութային և գեղագիտական հատուկ արժեք ներկայացնող բնական օբյեկտներ են, որոնց պահպանությունը բացառիկ կարևորության բնապահպանական, սոցիալ-տնտեսական և ռեկրեացիոն հիմնախնդիր է, որի լուծման համար անհրաժեշտ է ձեռնամուխ լինել դրանց տարածքների հստակեցման, չափագրման, սահմանների ճշգրտման, անձնագրավորման և արդյունավետ բնօգտագործման ծրագրերի իրականացման միջոցառումներին:
ԼՂՀ Կառավարության 2011 թվականի դեկտեմբերի 30-ի <<Բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին>> N1053-ն որոշմամբ հաստատված բնության հուշարձանների ցանկում ընդգրկված 88 հուշարձաններից ԱՀ բնության հուշարձանների անձնագրերի կազմման միջոցառումների 2019 թվականի ծրագրի շրջանակներում կազմվել և հաստատվել են 14 բնության հուշարձանների անձնագրեր:
Բնության հուշարձանների պահպանության և ճանաչողության համար կարևոր նշանակություն ունի յուրաքանչյուրի վերաբերյալ համապատասխան տեղեկատվական ցուցանակների տեղադրումը:
Ս.թ.նոյեմբերի 8-ին ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարության աշխատակիցները <<Կանաչ Արցախ>>կենսոլորտային համալիր ՊՈԱԿ-ի աշխատակիցների, Շուշիի տեխնոլոգիական համալսարանի և Եզնիկ Մոզյան արհեստագործական ուսումնարանի ուսանողների հետ կազմակերպեցին էկոկրթական շրջայց: Շրջայցի ընթացքում իրականացվեցին տարածքի մաքրման աշխատանքներ և տեղադրվեցին <<Գանձակի ջրվեժ>> և<<Ծապին ձոր ջրվեժ>> բնության հուշարձանների ցուցանակները:


Ս.թ. հոկտեմբերի 30-ին ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարության մասնակցությամբ և <<Բեյզ Մեթըլս >> ՓԲԸ նախաձեռնությամբ կազմակերպվեցին Կաշենի լեռնահանքային կոմբինատի նոր պոչամբարի նախագծի շրջակա միջավայրի ազդեցության փորձաքննության հասաարակական լսումներ ազդակիր համայնքների, քաղաքացիների, համապատասխան պետական մարմինների ներկայացուցիչների մասնակցությամբ:

<<Բեյզ Մեթըլս>> ՓԲԸ  Կայուն զարգացման վարչության  պետ Վահրամ Ավագյանը  ներկայացրեց նախատեսվող գործունեության ընթացակարգն ու դրանից բխող բնապահպանական կարևոր լուծումները: Նա մասնավորապես նշեց, որ  շահագործվող պոչամբարի ծավալը գրեթե սպառվել է, ուստի անհրաժեշտություն է առաջացել ստեղծել նոր ծավալ՝ ֆաբրիկայի պոչերը պահեստավորելու համար: Նոր պոչամբարի տեղադրման հարթակի ընտրության նպատակով , -հավելեց նա,-2018 թ.Վարդաձոր և Կավարտ գետերի ջրբաժանների միջև ընկած ամբողջ՝ 4000 հա մակերեսով տարածքում իրականացվել են դաշտային ֆլորիստիկական, ֆաունիստիկական, հնագիտական ուսումնասիրություններ, ինչպես նաև ուսումնասիրվել  են տարածքի հողերը՝ կատարվել է նմուշառում նրանց կազմը և քիմիական բաղադրությունն  որոշելու նպատակով և եկել այն եզրահանգման, որ ընտրված  հարթակն  օպտիմալ է ինչպես ինժեներա-տեխնիկական, այնպես էլ բնապահպանական տեսակետից:

Պատասխանելով ազդակիր համայնքների բնակիչներին մտահոգող հարցերին, բանախոսը նշեց, որ ամեն ինչ արվելու է, որպեսզի շրջակա միջավայրի վրա արտադրական գործընթացի ազդեցությունը լինի նվազագույն չափի, օգտագործվելու են ժամանակակից սարքավորումներ: Բարձրացվեց նաև ջրի աղտոտվածության հարցը: <<Բեյզ Մեթըլս>> ՓԲԸ  գործադիր տնօրենի տեղակալ Սամվել Իվանյանը նշեց, որ օգտագործվելու է ջրի փակ շրջանառություն՝ ջուրը պոչամբարից անցնելու  է պարզեցման լիճ, ապա պոմպով կրկին մղվելու  է ֆաբրիկա: Այսինքն, մոտ 30 տոկոսն է մաքուր ջուր վերցվելու, մնացած մասն անընդհատ պտտվելու է: Պոչամբարի տեղադրումն իրականացվելու  է հակաֆիլտրացիոն միջոցառումների կիրառմամբ, որը կբացառի պոչամբարի աղտոտված ջրերի ներծծումը և ստորերկրյա ջրերի հավանական աղտոտումը, կիրառվելու է միջազգային լավագույն փորձը, բնապահպանական և անվտանգության բարձր ստանդարտները:

<<Բեյզ Մեթըլս >>ՓԲԸ ներկայացուցիչները հավաստիացրին, որ նախատեսվող գործունեությունը  բացասական ազդեզություն չի ունենա  ազդակիր համայնքների վրա, ավելին, ստեղծվել է հիմնադրամ, որը հնարավորություն կտա բարելավել համայքների բնակչության սոցիալական վիճակը, կստեղծվեն նոր աշխատատեղեր և համայնքների երիտասարդները կապահովվեն աշխատանքով:

ԱՀ բնապահպանության և բնական ռեսուրսների նախարարի տեղակալ Ալեքսանդր Գասպարյանը,  ներկայացնելով հանքարդյունաբերության կարևորությունը ԱՀ սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը բարելավելու ուղղությամբ, միաժամանակ կարևորեց պետության կողմից կատարվող հետևողականությունը հանքարդյունաբերության գործառույթներից բխող շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության  գործոնները կանխարգելելու կամ նվազեցնելու նկատմամբ, որոնք բխում են <<Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննության մասին>> ԱՀ օրենքի դրույթներից:

Քննարկումներից հետո մասնակիցներն եկան այն եզրահանգման, որ իրոք, ընկերության գործունեությունը կբերի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի բարելավման, հույս հայտնելով, որ գործունեությունը կկազմակերպվի  խիստ նախագծային լուծումներին համաձայն և վնաս չեն բերի մարդու առողջությանը, հողային ծածկույթին և կլինեն թույլատրելի սահմաններում:

Հասարակական լսումների ավարտին  <<Բեյզ Մեթըլս>>ՓԲ ընկերության տեղակալ Սամվել Իվանյանը շնորհակալություն հայտնեց մասնակիցներին՝ կարծիքների  փոխանակման և արված առաջարկությունների համար, միաժամանակ պատրաստակամություն  հայտնեց անհրաժեշտության  դեպքում  կազմակերպել  նոր  քննարկումներ :